Βελονισμός placebo ή πραγματικότητα

Ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία. Λεπτές βελόνες που με ένα τσίμπημα θεραπεύουν οποιοδήποτε πόνο. Η επαγόμενη από τον βελονισμό αναλγησία (ΑΑ, Acupancture Analgesia), η οποία είναι μια τεχνική ανακούφισης του πόνου με την εισαγωγή και τον χειρισμό λεπτών βελονών σε συγκεκριμένα σημεία-κλειδιά του σώματος, χρησιμοποιείται στην Κίνα, από όπου ξεκίνησε, για περισσότερα από 2.000 χρόνια. Η εφαρμογή του βελονισμού ως τεχνική για την ανακούφιση του πόνου είναι σχετικά πρόσφατη στη δυτική ιατρική, ενώ θεωρείται ακόμα αμφιλεγόμενη.

Στην πατρίδα του, η τεχνική του βελονισμού βασίστηκε στην παρατήρηση της ενέργειας του σώματός μας, που ονομάστηκε qi (τσι), και στηρίχθηκε στη θεωρία ροής της, αν και η ενέργεια αυτή δεν μοιάζει με καμία άλλη που μετριέται με την επιστήμη της φυσικής. Ανακαλύφθηκε πολύ πριν ανακαλύψουν οι επιστήμονες την ανατομία και την βιολογία και πιστεύεται πως η ασθένεια οφείλεται σε ένα μπλοκάρισμα της ενέργειας, μία ανισορροπία του yin και του yang (αρνητικό και θετικό στοιχείο),που προκαλείται από την δράση εξωτερικών παθογόνων παραγόντων ή εσωτερικών διαταραχών.

Παρόλο που μέχρι πρόσφατα το φαινόμενο δεν μπορούσε να εξηγηθεί βάσει της λογικής και των αρχών της φυσιολογίας, πλέον, η ιατρική κοινότητα παγκοσμίως αντιμετωπίζει με σοβαρότητα το θέμα του βελονισμού. Ο όγκος των εργασιών που εκπονούνται και ανακοινώνονται στα συνέδρια που γίνονται, με αυστηρά επιστημονικά και μεθοδολογικά κριτήρια καθημερινά μεγαλώνει, με αποτέλεσμα την πληρέστερη στατιστική καταγραφή της αποτελεσματικότητας του βελονισμού. Η πρόοδος της νευροφυσιολογίας και νευροφαρμακολογίας και η ανάπτυξη νέων τεχνικών απεικόνισης δείχνουν τα όρια της μεθόδου και τα σημεία δράσης των βελονών στο ΚΝΣ (δίκτυο των μεσημβρινών)*.

Σχήμα 1: Ενδεικτικά νευρωνικά κυκλώματα μέσω των οποίων επιτυγχανεται η αναλγητική δράση του βελονισμού, https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

Τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει δείξει ότι ο βελονισμός ρυθμίζει και ισορροπεί το ορμονικό σύστημα, το ανοσιακό σύστημα και το σύστημα διαχείρισης του στρες ενώ μελετάται η αντιφλεγμονώδης δράση του σε πλήθος παθήσεων. Προσπαθώντας, λοιπόν, να αποκωδικοποιήσουν τον μηχανισμό δράσης της ΑΑ με βάση τη φυσιολογία του ανθρώπου, οι ερευνητές κατέληξαν στην υπόθεση των ενδορφινών για τον βελονισμό. Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, οι βελόνες που εισάγονται κατά τον βελονισμό ενεργοποιούν ειδικές προσαγωγές νευρικές ίνες, οι οποίες στέλνουν νευρικές ώσεις στο ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα). Οι νευρικές ώσεις που εισέρχονται στο ΚΝΣ επάγουν αναλγησία αναστέλλοντας τη μετάδοση του πόνου τόσο στο επίπεδο του νωτιαίου μυελού όσο και στο επίπεδο του εγκεφάλου μέσω της απελευθέρωσης ενδορφινών και άλλων στενά σχετιζόμενων ενδογενών οπιοειδών. Ποικίλοι άλλοι νευροδιαβιβαστές, όπως η σεροτονίνη και η νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη), καθώς και η κορτιζόλη (η κύρια ορμόνη του στρες), εμπλέκονται επίσης.

Σχήμα 2:Σχηματική αναπαράσταση της δράσης του βελονισμού https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

Έτσι, τις τελευταίες δεκαετίες έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος ως συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδος σε πολλές αναπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου (Ευρώπη, Αμερική, Μεγάλη Βρετανία), σε περιστατικά με νευρομυϊκές δυσλειτουργίες του Περιφερικού και του Κεντρικού νευρικού συστήματος. Έγινε δημοφιλής για την παυσίπονη, αντιφλεγμονώδη και αγγειοβελτιωτική του δράση, ενώ σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός πως στερείται παρενεργειών και είναι εντελώς ακίνδυνος όταν εφαρμόζεται από σωστά εκπαιδευμένους ιατρούς.

Τα σημεία βελονισμού αποτελούν τρισδιάστατες ανατομικές περιοχές του δέρματος και των μυών, συνήθως βρίσκονται στη πορεία περιφερικών νεύρων και νευρικών απολήξεων. Οι ιδιαίτερες ανατομικές, ηλεκτρικές, χημικές και μεταβολικές του ιδιότητες είναι υπεύθυνες για την εξειδίκευση, την εξατομίκευση και τη λειτουργικότητα των σημείων βελονισμού. Με την εισαγωγή των βελονών στο δέρμα του ασθενούς, προκαλείται μία φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Αυτή συνήθως είναι η έκλυση ενδογενών ουσιών που διορθώνουν το πρόβλημα που υπάρχει. Αντί, δηλαδή, να χορηγηθούν εξωγενώς στον ασθενή ουσίες(τα φάρμακα), διεγείρεται ο οργανισμός του ώστε να παράγει τα δικά του.

Σχήμα 3:Επίπεδα δράσης βελονισμού https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, λοιπόν, στόχος του βελονισμού είναι να θεραπεύσει παθήσεις, να βελτιώσει συμπτώματα, να προλάβει την εκδήλωση μιας ασθένειας, να τονώσει και να αναζωογονήσει τον οργανισμό, να σταματήσει τον οξύ ή χρόνιο πόνο, να ελαττώσει τα φάρμακα σε μια χρόνια πάθηση, να καταπολεμήσει τις εξαρτήσεις, τη παχυσαρκία, το κάπνισμα, τον αλκοολισμό και να περιορίσει το θεραπευτικό αδιέξοδο που συναντάται συχνά σε χρόνιες παθήσεις. Φυσικά, δεν μιλάμε για αυτόνομη και επαρκή θεραπεία, αλλά για έναν τρόπο ενίσχυσης άλλων ιατρικών θεραπειών, ώστε αυτές να μπορούν να αποφέρουν τα μέγιστα δυνατά αποτελέσματα στην ίαση του προκληνόμενου από διάφορες ασθένειες πόνου. Επομένως, στο αρχικό μας ερώτημα, placebo ή πραγματικότητα, μάλλον θα μπορούσαμε να απαντήσουμε πως πρόκειται για έναν συνδυασμό αυτών.

*«Οι μεσημβρινοί είναι αμφοτερόπλευρα ενεργειακά κανάλια που ξεκινούν από τα συμπαγή όργανα και τα κοίλα σπλάχνα της θωρακοκοιλιακής χώρας, τα οποία δεν έχουν υλική ή ανατομική υπόσταση, αλλά υλοποιούνται με την τοποθέτηση βελονών στα αντίστοιχα σημεία βελονισμού. Τα σημεία αυτά έχουν μόνιμη ανατομική θέση και τοπογραφικά αντιστοιχούν σε ειδικά σημεία της επιδερμίδας ή του δέρματος»

Πηγές

• https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

• Zhou, Wei, and Peyman Benharash. “Effects and Mechanisms of Acupuncture Based on the Principle of Meridians.” Journal of Acupuncture and Meridian Studies, vol. 7, no. 4, Aug. 2014, pp. 190–193, 10.1016/j.jams.2014.02.007.

• Human Physiology: From Cells to Systems. “9781111577438: Human Physiology: From Cells to Systems – AbeBooks – Lauralee Sherwood: 1111577439.” Abebooks.Com, 2012, www.abebooks.com/9781111577438/Human-Physiology-Cells-Systems-Lauralee-1111577439/plp. Accessed 12 Dec. 2019.

Βελονισμός placebo ή πραγματικότητα

Αντιγόνη Βαρσάμη

Ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία. Λεπτές βελόνες που με ένα τσίμπημα θεραπεύουν οποιοδήποτε πόνο. Η επαγόμενη από τον βελονισμό αναλγησία (ΑΑ, Acupancture Analgesia), η οποία είναι μια τεχνική ανακούφισης του πόνου με την εισαγωγή και τον χειρισμό λεπτών βελονών σε συγκεκριμένα σημεία-κλειδιά του σώματος, χρησιμοποιείται στην Κίνα, από όπου ξεκίνησε, για περισσότερα από 2.000 χρόνια. Η εφαρμογή του βελονισμού ως τεχνική για την ανακούφιση του πόνου είναι σχετικά πρόσφατη στη δυτική ιατρική, ενώ θεωρείται ακόμα αμφιλεγόμενη.

Στην πατρίδα του, η τεχνική του βελονισμού βασίστηκε στην παρατήρηση της ενέργειας του σώματός μας, που ονομάστηκε qi (τσι), και στηρίχθηκε στη θεωρία ροής της, αν και η ενέργεια αυτή δεν μοιάζει με καμία άλλη που μετριέται με την επιστήμη της φυσικής. Ανακαλύφθηκε πολύ πριν ανακαλύψουν οι επιστήμονες την ανατομία και την βιολογία και πιστεύεται πως η ασθένεια οφείλεται σε ένα μπλοκάρισμα της ενέργειας, μία ανισορροπία του yin και του yang (αρνητικό και θετικό στοιχείο),που προκαλείται από την δράση εξωτερικών παθογόνων παραγόντων ή εσωτερικών διαταραχών.

Παρόλο που μέχρι πρόσφατα το φαινόμενο δεν μπορούσε να εξηγηθεί βάσει της λογικής και των αρχών της φυσιολογίας, πλέον, η ιατρική κοινότητα παγκοσμίως αντιμετωπίζει με σοβαρότητα το θέμα του βελονισμού. Ο όγκος των εργασιών που εκπονούνται και ανακοινώνονται στα συνέδρια που γίνονται, με αυστηρά επιστημονικά και μεθοδολογικά κριτήρια καθημερινά μεγαλώνει, με αποτέλεσμα την πληρέστερη στατιστική καταγραφή της αποτελεσματικότητας του βελονισμού. Η πρόοδος της νευροφυσιολογίας και νευροφαρμακολογίας και η ανάπτυξη νέων τεχνικών απεικόνισης δείχνουν τα όρια της μεθόδου και τα σημεία δράσης των βελονών στο ΚΝΣ (δίκτυο των μεσημβρινών)*.

Σχήμα 1: Ενδεικτικά νευρωνικά κυκλώματα μέσω των οποίων επιτυγχανεται η αναλγητική δράση του βελονισμού, https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

Τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει δείξει ότι ο βελονισμός ρυθμίζει και ισορροπεί το ορμονικό σύστημα, το ανοσιακό σύστημα και το σύστημα διαχείρισης του στρες ενώ μελετάται η αντιφλεγμονώδης δράση του σε πλήθος παθήσεων. Προσπαθώντας, λοιπόν, να αποκωδικοποιήσουν τον μηχανισμό δράσης της ΑΑ με βάση τη φυσιολογία του ανθρώπου, οι ερευνητές κατέληξαν στην υπόθεση των ενδορφινών για τον βελονισμό. Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, οι βελόνες που εισάγονται κατά τον βελονισμό ενεργοποιούν ειδικές προσαγωγές νευρικές ίνες, οι οποίες στέλνουν νευρικές ώσεις στο ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα). Οι νευρικές ώσεις που εισέρχονται στο ΚΝΣ επάγουν αναλγησία αναστέλλοντας τη μετάδοση του πόνου τόσο στο επίπεδο του νωτιαίου μυελού όσο και στο επίπεδο του εγκεφάλου μέσω της απελευθέρωσης ενδορφινών και άλλων στενά σχετιζόμενων ενδογενών οπιοειδών. Ποικίλοι άλλοι νευροδιαβιβαστές, όπως η σεροτονίνη και η νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη), καθώς και η κορτιζόλη (η κύρια ορμόνη του στρες), εμπλέκονται επίσης.

Σχήμα 2:Σχηματική αναπαράσταση της δράσης του βελονισμού https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

Έτσι, τις τελευταίες δεκαετίες έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος ως συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδος σε πολλές αναπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου (Ευρώπη, Αμερική, Μεγάλη Βρετανία), σε περιστατικά με νευρομυϊκές δυσλειτουργίες του Περιφερικού και του Κεντρικού νευρικού συστήματος. Έγινε δημοφιλής για την παυσίπονη, αντιφλεγμονώδη και αγγειοβελτιωτική του δράση, ενώ σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός πως στερείται παρενεργειών και είναι εντελώς ακίνδυνος όταν εφαρμόζεται από σωστά εκπαιδευμένους ιατρούς.

Τα σημεία βελονισμού αποτελούν τρισδιάστατες ανατομικές περιοχές του δέρματος και των μυών, συνήθως βρίσκονται στη πορεία περιφερικών νεύρων και νευρικών απολήξεων. Οι ιδιαίτερες ανατομικές, ηλεκτρικές, χημικές και μεταβολικές του ιδιότητες είναι υπεύθυνες για την εξειδίκευση, την εξατομίκευση και τη λειτουργικότητα των σημείων βελονισμού. Με την εισαγωγή των βελονών στο δέρμα του ασθενούς, προκαλείται μία φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Αυτή συνήθως είναι η έκλυση ενδογενών ουσιών που διορθώνουν το πρόβλημα που υπάρχει. Αντί, δηλαδή, να χορηγηθούν εξωγενώς στον ασθενή ουσίες(τα φάρμακα), διεγείρεται ο οργανισμός του ώστε να παράγει τα δικά του.

Σχήμα 3:Επίπεδα δράσης βελονισμού https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, λοιπόν, στόχος του βελονισμού είναι να θεραπεύσει παθήσεις, να βελτιώσει συμπτώματα, να προλάβει την εκδήλωση μιας ασθένειας, να τονώσει και να αναζωογονήσει τον οργανισμό, να σταματήσει τον οξύ ή χρόνιο πόνο, να ελαττώσει τα φάρμακα σε μια χρόνια πάθηση, να καταπολεμήσει τις εξαρτήσεις, τη παχυσαρκία, το κάπνισμα, τον αλκοολισμό και να περιορίσει το θεραπευτικό αδιέξοδο που συναντάται συχνά σε χρόνιες παθήσεις. Φυσικά, δεν μιλάμε για αυτόνομη και επαρκή θεραπεία, αλλά για έναν τρόπο ενίσχυσης άλλων ιατρικών θεραπειών, ώστε αυτές να μπορούν να αποφέρουν τα μέγιστα δυνατά αποτελέσματα στην ίαση του προκληνόμενου από διάφορες ασθένειες πόνου. Επομένως, στο αρχικό μας ερώτημα, placebo ή πραγματικότητα, μάλλον θα μπορούσαμε να απαντήσουμε πως πρόκειται για έναν συνδυασμό αυτών.

*«Οι μεσημβρινοί είναι αμφοτερόπλευρα ενεργειακά κανάλια που ξεκινούν από τα συμπαγή όργανα και τα κοίλα σπλάχνα της θωρακοκοιλιακής χώρας, τα οποία δεν έχουν υλική ή ανατομική υπόσταση, αλλά υλοποιούνται με την τοποθέτηση βελονών στα αντίστοιχα σημεία βελονισμού. Τα σημεία αυτά έχουν μόνιμη ανατομική θέση και τοπογραφικά αντιστοιχούν σε ειδικά σημεία της επιδερμίδας ή του δέρματος»

Πηγές

• https://www.sapkasgeorge.gr/books/Emviomixaniki_Pathologia_Diskou/3C-KEFALAIO/33C.pdf

• Zhou, Wei, and Peyman Benharash. “Effects and Mechanisms of Acupuncture Based on the Principle of Meridians.” Journal of Acupuncture and Meridian Studies, vol. 7, no. 4, Aug. 2014, pp. 190–193, 10.1016/j.jams.2014.02.007.

• Human Physiology: From Cells to Systems. “9781111577438: Human Physiology: From Cells to Systems – AbeBooks – Lauralee Sherwood: 1111577439.” Abebooks.Com, 2012, www.abebooks.com/9781111577438/Human-Physiology-Cells-Systems-Lauralee-1111577439/plp. Accessed 12 Dec. 2019.