Μαρίζα Μουραντίδη

Πρόκειται για μια ιδιοπαθή, φλεγμονώδη, απομυελινωτική
νόσο του κεντρικού νευρικού συστήματος. Χαρακτηρίζεται από την παρουσία αντισωμάτων IgG κατά της γλυκοπρωτεΐνης MOG
(Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein), η οποία εκφράζεται αποκλειστικά στα ολιγοδενδροκύτταρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Παρόλο που αρχικά τα αντισώματα κατά της MOG θεωρούνταν ότι εμπλέκονται στην παθογένεια της πολλαπλής σκλήρυνσης, πρόσφατες μελέτες την καθιστούν ξεχωριστή κλινική οντότητα.

Κλινική εκδήλωση της νόσου

Η MOGAD παρουσιάζει σημαντική αλληλοεπικάλυψη στην κλινική εικόνα ιδιαίτερα με τις διαταραχές του φάσματος της οπτικής νευρομυελίτιδας (NMOSD) και λιγότερο με την πολλαπλή σκλήρυνση, καθώς η οπτική νευρίτιδα κι η εγκάρσια μυελίτιδα είναι παρούσες και στις τρεις παθήσεις. Ωστόσο, διαφέρουν στην παθοφυσιολογία, στην ανταπόκριση στη θεραπεία και τέλος, στην πρόγνωση.

Ο φαινότυπος της MOGAD είναι ευρύς και ποικίλει. Μία από τις πιο συχνές εκδηλώσεις της νόσου είναι παρόμοια της εικόνας των διαταραχών του φάσματος οπτικής νευρομυελίτιδας, με υποτροπιάζουσα οπτική νευρίτιδα (μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη) και εγκάρσια μυελίτιδα. Αν και η απώλεια της όρασης είναι σοβαρής μορφής στην MOG-IgG οπτική νευρίτιδα, έχει καλύτερη πρόγνωση από αυτήν που οφείλεται στην παρουσία αντισωμάτων κατά της ακουαπορίνης-4 των αστροκυττάρων (NMOSD).

Μία άλλη συχνή εκδήλωση της νόσου είναι η οξεία διάσπαρτη
εγκεφαλομυελίτιδα (ADEM). Η ADEM μπορεί να εκδηλωθεί με τυπικά συμπτώματα εγκεφαλίτιδας, όπως έκπτωση του επιπέδου συνείδησης, κεφαλαλγία και διαταραχές της συμπεριφοράς. Επιπρόσθετα, μπορεί να παρουσιαστούν και επιληπτικές κρίσεις σε ποσοστά που ποικίλουν. Μεταξύ των λοιπών εκδηλώσεων κατατάσσονται το σύνδρομο του εγκεφαλικού στελέχους κι η εγκάρσια μυελίτιδα.

Επιδημιολογικά δεδομένα

Καθώς όσα γνωρίζουμε για την MOGAD είναι αποτέλεσμα πρόσφατων ερευνών, η ακριβής επίπτωση της νόσου δεν είναι γνωστή, ενώ φαίνεται να προσβάλλει τα δύο φύλα με την ίδια συχνότητα. Η τυπική ηλικία εμφάνισης της νόσου είναι η τρίτη δεκαετία της ζωής, αλλά επίσης μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιατρικούς ασθενείς και σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας. Έχει παρατηρηθεί ότι η οπτική νευρίτιδα είναι η πιο συχνή εκδήλωση στους ενήλικες, ενώ η οξεία διάσπαρτη εγκεφαλομυελίτιδα η συχνότερη στα παιδιά. Γενικά, οι διαταραχές που σχετίζονται με MOG IgG αντισώματα θεωρούνται μη οικογενείς διαταραχές.

Απεικονιστικά ευρήματα στη Μαγνητική τομογραφία

Δεν υπάρχουν ειδικά απεικονιστικά χαρακτηριστικά των διαταραχών που σχετίζονται με αντισώματα κατά της MOG, αλλά είναι ανάλογα των ευρημάτων της κλινικής οντότητας με την οποία μπορεί να εκδηλωθεί η νόσος. Συνεπώς, μπορεί να ανευρίσκονται χαρακτηριστικά των εξής κλινικών οντοτήτων:

• Οξείας διάσπαρτης εγκεφαλομυελίτιδας

• Εγκάρσιας μυελίτιδας

• Πολλαπλής σκλήρυνσης

• Οπτικής νευρίτιδας

• Διαταραχής του φάσματος της Οπτικής Νευρομυελίτιδας

Ωστόσο, η λεπτομηνιγγική ενίσχυση, οι βλάβες στον θάλαμο, στην γέφυρα, στην εν τω βάθει λευκή ουσία και στον φλοιό, οι ογκόμορφες και πτωχά αφοριζόμενες βλάβες ήταν πιο συχνές σε ασθενείς με θετικά αντισώματα MOG, απ’ότι σε αυτούς με οπτική νευρίτιδα οφειλόμενη σε αντισώματα κατά της AQP4 ή σε άλλα περιστατικά με αρνητικά MOG αντισώματα.

Στους παιδιατρικούς ασθενείς η παρουσία αντισωμάτων IgG κατά της MOG συχνά σχετίζεται με την εμφάνιση της οξείας διάσπαρτης
εγκεφαλομυελίτιδας, της οποίας προηγείται λοίμωξη. Περαιτέρω, στους παιδιατρικούς ασθενείς είναι πιο πιθανή η παροδική αύξηση του τίτλου των αντισωμάτων, κάτι το οποίο προδιαθέτει σε μονοφασική πορεία της νόσου.

Αντίθετα, η εμμένουσα αύξηση των αντισωμάτων είναι ενδεικτική
υποτροπιάζουσας πορείας που χρήζει παρακολούθησης.

Εργαστηριακά ευρήματα

Πρόσφατα, αναπτύχθηκαν ειδικές τεχνικές που ανιχνεύουν τα IgG
αντισώματα κατά της MOG. Η ακριβής ευαισθησία κι η ειδικότητα αυτής της τεχνικής δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη.

Στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό μπορεί να παρατηρηθεί λεμφοκυττάρωση, φυσιολογικό ή αυξημένο λεύκωμα και σπάνια ολιγοκλωνικές ζώνες. Ωστόσο, ο έλεγχος για MOG αντισώματα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό δεν φαίνεται να έχει διαγνωστική αξία ή να προσφέρει πληροφορίες για την πορεία της νόσου.

Διάγνωση

Για την διάγνωση της νόσου πρέπει να πληρούνται και τα 3 ακόλουθα κριτήρια:

1. Εργαστηριακά ευρήματα: θετική ορολογική για MOG IgG αντισώματα

2. Κλινικά ευρήματα οποιασδήποτε από τις ακόλουθες κλινικές οντότητες:

– Οπτικής νευρίτιδας

– Εγκάρσιας μυελίτιδας

– Οξείας διάσπαρτης εγκεφαλομυελίτιδας

– Εγκεφαλικό σύνδρομο ή σύνδρομο εγκεφαλικού στελέχους συμβατό με
απομυελίνωση

– Οποιοσδήποτε συνδυασμός των ανωτέρω

3.Αποκλεισμός άλλης πιθανής διάγνωσης

Η νόσος μπορεί να έχει μονοφασική ή υποτροπιάζουσα πορεία. Μεγάλη κι εμμένουσα αύξηση των MOG αντισωμάτων είναι πιθανά ενδεικτική υποτροπιάζουσας πορείας της νόσου. Το ποσοστό υποτροπής ποικίλει και μπορεί να ανέρχεται στο 72-88%.

Θεραπευτική προσέγγιση των υποτροπών

Η τρέχουσα προσέγγιση των υποτροπών συνίσταται σε ενδοφλέβια χορήγηση κορτικοστεροειδών, συνήθως μεθυλοπρεδνιζολόνης, με σταδιακά μειούμενη δόση. Επί μη ανταπόκρισης στα στεροειδή, οι ασθενείς υποβάλλονται σε πλασμαφαίρεση ή σε ενδοφλέβια χορήγηση ανοσοσφαιρίνης. Ακόμη, χρησιμοποιούνται ανοσοκατασταλτικά φάρμακα όπως αζαθειοπρίνη, ριτουξιμάμπη και μυκοφαινυλική μοφετίλη.

Ωστόσο, καθώς όλα τα δεδομένα που έχουμε μέχρι τώρα είναι αποτέλεσμα πρόσφατα δημοσιευμένων ερευνών και δεδομένου ότι ακόμη εξελίσσονται σχετικές μελέτες, αναμένεται στο μέλλον να έχουμε μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα αυτής της νόσου.

Βιβλιογραφία

•https://my.clevelandclinic.org/departments/neurological/depts/multiple-sclerosis/ms-approaches/mog-antibody-disease?fbclid=IwAR2OpxG-oIl6fpmyoVzsjOb81SfOtqEe1PDnu-FRT7eng6vfycYhOKdKgA8

• https://www.mayocliniclabs.com/test-catalog/Overview/65563

• https://radiopaedia.org/articles/anti-mog-associated-
encephalomyelitis?lang=us&fbclid=IwAR2FRnld1erOsfqtY-
krlrZnCFAwLT4hxrBVhHTZNPxOHXatPbIdbsz3i2o

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31743235/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32412053/

TrueMed-ForLivingMore

 Μαρίζα Μουραντίδη

Πρόκειται για μια ιδιοπαθή, φλεγμονώδη, απομυελινωτική νόσο του κεντρικού νευρικού συστήματος. Χαρακτηρίζεται από την παρουσία αντισωμάτων IgG κατά της γλυκοπρωτεΐνης MOG (Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein), η οποία εκφράζεται αποκλειστικά στα ολιγοδενδροκύτταρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Παρόλο που αρχικά τα αντισώματα κατά της MOG θεωρούνταν ότι εμπλέκονται στην παθογένεια της πολλαπλής σκλήρυνσης, πρόσφατες μελέτες την καθιστούν ξεχωριστή κλινική οντότητα.

Κλινική εκδήλωση της νόσου

Η MOGAD παρουσιάζει σημαντική αλληλοεπικάλυψη στην κλινική εικόνα ιδιαίτερα με τις διαταραχές του φάσματος της οπτικής νευρομυελίτιδας (NMOSD) και λιγότερο με την πολλαπλή σκλήρυνση, καθώς η οπτική νευρίτιδα κι η εγκάρσια μυελίτιδα είναι παρούσες και στις τρεις παθήσεις. Ωστόσο, διαφέρουν στην παθοφυσιολογία, στην ανταπόκριση στη θεραπεία και τέλος, στην πρόγνωση.

Ο φαινότυπος της MOGAD είναι ευρύς και ποικίλει. Μία από τις πιο συχνές εκδηλώσεις της νόσου είναι παρόμοια της εικόνας των διαταραχών του φάσματος οπτικής νευρομυελίτιδας, με υποτροπιάζουσα οπτική νευρίτιδα (μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη) και εγκάρσια μυελίτιδα. Αν και η απώλεια της όρασης είναι σοβαρής μορφής στην MOG-IgG οπτική νευρίτιδα, έχει καλύτερη πρόγνωση από αυτήν που οφείλεται στην παρουσία αντισωμάτων κατά της ακουαπορίνης-4 των αστροκυττάρων (NMOSD).

Μία άλλη συχνή εκδήλωση της νόσου είναι η οξεία διάσπαρτη
εγκεφαλομυελίτιδα (ADEM). Η ADEM μπορεί να εκδηλωθεί με τυπικά συμπτώματα εγκεφαλίτιδας, όπως έκπτωση του επιπέδου συνείδησης, κεφαλαλγία και διαταραχές της συμπεριφοράς. Επιπρόσθετα, μπορεί να παρουσιαστούν και επιληπτικές κρίσεις σε ποσοστά που ποικίλουν. Μεταξύ των λοιπών εκδηλώσεων κατατάσσονται το σύνδρομο του εγκεφαλικού στελέχους κι η εγκάρσια μυελίτιδα.

Επιδημιολογικά δεδομένα

Καθώς όσα γνωρίζουμε για την MOGAD είναι αποτέλεσμα πρόσφατων ερευνών, η ακριβής επίπτωση της νόσου δεν είναι γνωστή, ενώ φαίνεται να προσβάλλει τα δύο φύλα με την ίδια συχνότητα. Η τυπική ηλικία εμφάνισης της νόσου είναι η τρίτη δεκαετία της ζωής, αλλά επίσης μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιατρικούς ασθενείς και σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας. Έχει παρατηρηθεί ότι η οπτική νευρίτιδα είναι η πιο συχνή εκδήλωση στους ενήλικες, ενώ η οξεία διάσπαρτη εγκεφαλομυελίτιδα η συχνότερη στα παιδιά. Γενικά, οι διαταραχές που σχετίζονται με MOG IgG αντισώματα θεωρούνται μη οικογενείς διαταραχές.

Απεικονιστικά ευρήματα στη Μαγνητική τομογραφία

Δεν υπάρχουν ειδικά απεικονιστικά χαρακτηριστικά των διαταραχών που σχετίζονται με αντισώματα κατά της MOG, αλλά είναι ανάλογα των ευρημάτων της κλινικής οντότητας με την οποία μπορεί να εκδηλωθεί η νόσος. Συνεπώς, μπορεί να ανευρίσκονται χαρακτηριστικά των εξής κλινικών οντοτήτων:

• Οξείας διάσπαρτης εγκεφαλομυελίτιδας

• Εγκάρσιας μυελίτιδας

• Πολλαπλής σκλήρυνσης

• Οπτικής νευρίτιδας

• Διαταραχής του φάσματος της Οπτικής Νευρομυελίτιδας

Ωστόσο, η λεπτομηνιγγική ενίσχυση, οι βλάβες στον θάλαμο, στην γέφυρα, στην εν τω βάθει λευκή ουσία και στον φλοιό, οι ογκόμορφες και πτωχά αφοριζόμενες βλάβες ήταν πιο συχνές σε ασθενείς με θετικά αντισώματα MOG, απ’ότι σε αυτούς με οπτική νευρίτιδα οφειλόμενη σε αντισώματα κατά της AQP4 ή σε άλλα περιστατικά με αρνητικά MOG αντισώματα.

Στους παιδιατρικούς ασθενείς η παρουσία αντισωμάτων IgG κατά της MOG συχνά σχετίζεται με την εμφάνιση της οξείας διάσπαρτης εγκεφαλομυελίτιδας, της οποίας προηγείται λοίμωξη. Περαιτέρω, στους παιδιατρικούς ασθενείς είναι πιο πιθανή η παροδική αύξηση του τίτλου των αντισωμάτων, κάτι το οποίο προδιαθέτει σε μονοφασική πορεία της νόσου.

Αντίθετα, η εμμένουσα αύξηση των αντισωμάτων είναι ενδεικτική
υποτροπιάζουσας πορείας που χρήζει παρακολούθησης.

Εργαστηριακά ευρήματα

Πρόσφατα, αναπτύχθηκαν ειδικές τεχνικές που ανιχνεύουν τα IgG αντισώματα κατά της MOG. Η ακριβής ευαισθησία κι η ειδικότητα αυτής της τεχνικής δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη.

Στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό μπορεί να παρατηρηθεί λεμφοκυττάρωση, φυσιολογικό ή αυξημένο λεύκωμα και σπάνια ολιγοκλωνικές ζώνες. Ωστόσο, ο έλεγχος για MOG αντισώματα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό δεν φαίνεται να έχει διαγνωστική αξία ή να προσφέρει πληροφορίες για την πορεία της νόσου.

Διάγνωση

Για την διάγνωση της νόσου πρέπει να πληρούνται και τα 3 ακόλουθα κριτήρια:

1. Εργαστηριακά ευρήματα: θετική ορολογική για MOG IgG αντισώματα

2. Κλινικά ευρήματα οποιασδήποτε από τις ακόλουθες κλινικές οντότητες:

– Οπτικής νευρίτιδας

– Εγκάρσιας μυελίτιδας

– Οξείας διάσπαρτης εγκεφαλομυελίτιδας

– Εγκεφαλικό σύνδρομο ή σύνδρομο εγκεφαλικού στελέχους συμβατό με
απομυελίνωση

– Οποιοσδήποτε συνδυασμός των ανωτέρω

3.Αποκλεισμός άλλης πιθανής διάγνωσης

Η νόσος μπορεί να έχει μονοφασική ή υποτροπιάζουσα πορεία. Μεγάλη κι εμμένουσα αύξηση των MOG αντισωμάτων είναι πιθανά ενδεικτική υποτροπιάζουσας πορείας της νόσου. Το ποσοστό υποτροπής ποικίλει και μπορεί να ανέρχεται στο 72-88%.

Θεραπευτική προσέγγιση των υποτροπών

Η τρέχουσα προσέγγιση των υποτροπών συνίσταται σε ενδοφλέβια χορήγηση κορτικοστεροειδών, συνήθως μεθυλοπρεδνιζολόνης, με σταδιακά μειούμενη δόση. Επί μη ανταπόκρισης στα στεροειδή, οι ασθενείς υποβάλλονται σε πλασμαφαίρεση ή σε ενδοφλέβια χορήγηση ανοσοσφαιρίνης. Ακόμη, χρησιμοποιούνται ανοσοκατασταλτικά φάρμακα όπως αζαθειοπρίνη, ριτουξιμάμπη και μυκοφαινυλική μοφετίλη.

Ωστόσο, καθώς όλα τα δεδομένα που έχουμε μέχρι τώρα είναι αποτέλεσμα πρόσφατα δημοσιευμένων ερευνών και δεδομένου ότι ακόμη εξελίσσονται σχετικές μελέτες, αναμένεται στο μέλλον να έχουμε μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα αυτής της νόσου.

Βιβλιογραφία

•https://my.clevelandclinic.org/departments/neurological/depts/multiple-sclerosis/ms-
approaches/mog-antibody-disease?fbclid=IwAR2OpxG-oIl6fpmyoVzsjOb81SfOtqEe1PDnu-FRT7eng6vfycYhOKdKgA8

• https://www.mayocliniclabs.com/test-catalog/Overview/65563

• https://radiopaedia.org/articles/anti-mog-associated-
encephalomyelitis?lang=us&fbclid=IwAR2FRnld1erOsfqtY-
krlrZnCFAwLT4hxrBVhHTZNPxOHXatPbIdbsz3i2o

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31743235/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32412053/

TrueMed-ForLivingMore