Ελένα Μαρίνου

Τι είναι;

Η κοιλιοκάκη ή αλλιώς δυσανεξία στην γλουτένη είναι μια σοβαρή αυτοάνοση νόσος του λεπτού εντέρου, η οποία εμφανίζεται σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα όλων των ηλικιών από την μέση βρεφική ηλικία, όταν αυτά καταναλώνουν προϊόντα που περιέχουν γλουτένη όπως σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι, βρώμη. Θεωρείται αυτοάνοση νόσος, γιατί ο οργανισμός με το ερέθισμα της γλουτένης ενεργοποιεί ανοσολογικούς μηχανισμούς που προκαλούν βλάβη στην εσωτερική επιφάνεια του λεπτού εντέρου, επηρεάζοντας τη σωστή απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών, των βιταμινών και των ιχνοστοιχείων. Η νόσος αφορά κυρίως το 1% περίπου του δυτικού κόσμου, ενώ υπολογίζεται ότι επηρεάζει 1 στα 100-200 άτομα παγκοσμίως. Ενδιαφέρον είναι επίσης το γεγονός ότι εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα σε άτομα που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, ερπητική δερματίτιδα, σύνδρομο Down, σύνδρομο Turner ή σύνδρομο Williams.

Συμπτώματα

Η κοιλιοκάκη παρουσιάζει ποικιλία συμπτωμάτων και κάθε άτομο εμφανίζει κάποια από αυτά. Βέβαια υπάρχουν και άτομα τα οποία δεν εμφανίζουν συμπτώματα, καθώς μπορούν και απορροφούν τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά από τα μη κατεστραμμένα τμήματα του λεπτού εντέρου. Ωστόσο, ενέχει κίνδυνος επιπλοκών που σχετίζονται με την κοιλιοκάκη.

Τα κυριότερα συμπτώματα της κοιλιοκάκη είναι:

• Φούσκωμα και πόνος στην κοιλιά

• Χρόνια διάρροια

• εμετούς / απώλεια βάρους

• σιδηροπενική αναιμία που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία με σίδηρο

• κούραση

• χαμηλό ανάστημα

• καθυστερημένη εφηβεία

• πόνους στις αρθρώσεις

• μούδιασμα στα πόδια

• δερματικά εξανθήματα

• απώλεια του σμάλτου και της λευκότητας των δοντιών

• ανεξήγητη στειρότητα, επαναλαμβανόμενες αποβολές

• οστεοπενία/Οστεοπόρωση

• άγχος/κατάθλιψη

Στα παιδιά παρατηρείται κυρίως χαμηλό ανάστημα , καθυστερημένη εφηβεία και συμπτώματα γαστρεντερικής φύσεως, ενώ στους ενήλικες το συνηθέστερο σύμπτωμα είναι η σιδηροπενική αναιμία που δεν ανταποκρίνεται σε θεραπεία με σίδηρο.

Τρόποι Διάγνωσης

Ο καλύτερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος διάγνωσης της κοιλιοκάκης είναι η λήψη βιοψίας από τον εντερικό βλεννογόνο του δωδεκαδακτύλου. Αυτό πραγματοποιείται με την διαδικασία της γαστροσκόπησης κατά την οποία ο γαστρεντερολόγος – ενδοσκόπος εισάγει στο στόμα του ασθενούς έναν λεπτό, εύκαμπτο σωλήνα (γαστροσκόπιο) που διαθέτει κάμερα που συνδέεται με οθόνη και τον προωθεί στον οισοφάγο, το στομάχι και το δωδεκαδάκτυλο. Ο γαστρεντερολόγος -ενδοσκόπος εξετάζει στην οθόνη την εσωτερική επένδυση του ανωτέρου πεπτικού (βλεννογόνο). Συνίσταται να λαμβάνονται 3-4 βιοψίες από την δεύτερη ή καλύτερα από την τρίτη μοίρα του δωδεκαδάκτυλου. Ακόμα , πρέπει να καταγράφεται και η μακροσκοπική εικόνα του δωδεκαδάκτυλου κατά την ενδοσκόπηση , γιατί η τμηματική δωδεκαδακτυλίτιδα μπορεί να έχει παρόμοια ιστολογική εικόνα με την κοιλιοκάκη. Τα ιστολογικά ευρήματα στην βιοψία του βλεννογόνου μπορεί περιλαμβάνουν μη ειδικά ευρήματα όπως διήθηση από λεμφοκύτταρα έως πιο ειδικά όπως αυξημένο αριθμό ενδοεπιθηλιακών λεμφοκυττάρων, φλεγμονώδη διήθηση του χορίου υπερπλασία κρυπτών και ατροφία των εντερικών λάχνων.

Εκτός από την βιοψία όμως , υπάρχουν και τα ορολογικά τεστ με τα οποία γίνεται μια πρώτη διάγνωση , καθώς άτομα με κοιλιοκάκη , όταν τρώνε γλουτένη έχουν υψηλότερα επίπεδα συγκεκριμένων αντισωμάτων. Αυτά τα τεστ μπορούν να ανιχνεύσουν τα αντι-ενδομυσίου αντισώματα (IgA EMA), τα αντισώματα εναντίον της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (IgA tTG) και τα αντιγλιαδινικά αντισώματα (IgA και IgG AGA).

• Τα ΙgA EMA στοχεύουν εναντίον λείων μυϊκών κυττάρων του συνδετικού ιστού. Η αναφερόμενη ειδικότητα και ευαισθησία τους φτάνει το 97-100% και 85-98% αντίστοιχα. Κατά συνέπεια, ενώ τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα είναι σπάνια, η διάγνωση της νόσου μπορεί να διαφύγει σε ποσοστό 5-10% αν χρησιμοποιήσουμε τα ΕΜΑ σαν μόνο διαγνωστικό εργαλείο. Το αντιγόνο στόχος των ΕΜΑ είναι η ιστική τρανσγλουταμινάση.

• Τα IgA tTG είναι πολύ ευαίσθητα και ειδικά για την διάγνωση της νόσου. Ανιχνεύονται με ELISA, και η αυτή η μέθοδος είναι όχι μόνο φθηνότερη , αλλά πιο εύκολη και με μεγαλύτερη ευαισθησία. Ωστόσο είναι λιγότερο ειδική από την μέθοδο ανίχνευσης των ΕΜΑ.

• Τα αντιγλιαδινικά αντισώματα IgA και IgG AGA στοχεύουν έναντι της γλιαδίνης, η οποία είναι το βασικό συστατικό της γλουτένης. Όμως, η ευαισθησία και η ειδικότητά τους είναι πολύ χαμηλές με αποτέλεσμα να υπάρχουν πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα.

Αυτή η δοκιμή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περαιτέρω έλεγχο για κοιλιοκάκη σε άτομα με ανεπάρκεια IgA, η οποία επηρεάζει το 2-3% των ασθενών με κοιλιοκάκη ή άτομα που εξετάζουν αρνητικά για αντισώματα tTg ή EMA . Ακόμα τα IgΑ AGAs είναι χρήσιμα σε παιδιά κάτω των 2 ετών και για τον έλεγχο της συμμόρφωσης με την δίαιτα, δεδομένου ότι μετά 3-6 μήνες δίαιτας χωρίς γλουτένη οι τίτλοι τους πέφτουν σε φυσιολογικά επίπεδα.

Υπάρχει ακόμα μία μέθοδος διάγνωσης, η οποία εφαρμόζεται εδώ και λίγα χρόνια και ονομάζεται Βίντεο-Ενδοσκόπηση κάψουλας (VCE) . Το VCE έχει ευαισθησία 89% και ειδικότητα 95% για διάγνωση κοιλιοκάκης. Αυτή η μέθοδος δοκιμής είναι πιο ευαίσθητη στην ανίχνευση μακροσκοπικών ατροφιών σε σύγκριση με την κανονική άνω ενδοσκόπηση (92% έναντι 55%), ενώ βοηθά και στην ανίχνευση επιπλοκών που σχετίζονται με κοιλιοκάκη.

Θεραπεία

Η μοναδική θεραπεία της νόσου μέχρι και σήμερα είναι η δίαιτα χωρίς γλουτένη, καθώς η κατανάλωση αυτής ευθύνεται για την εμφάνιση της νόσου. Η δίαιτα πρέπει να είναι αυστηρή γιατί μπορεί μεν ο ασθενής να μην έχει συμπτώματα, αλλά η απορρόφηση θρεπτικών ουσιών δεν θα γίνεται ποτέ ολοκληρωμένα, με αποτέλεσμα να έχει χρόνια κόπωση και αναιμία, καταθλιπτικές ε αντιδράσεις, οστικά άλγη από οστεοπόρωση, χρόνια κακή υγεία, και μεγάλο κίνδυνο εμφάνισης πολύ επιθετικού λεμφώματος του λεπτού εντέρου. Η δίαιτα έχει μεγάλα ποσοστά αποτελεσματικότητας, ωστόσο έχει πρακτικές δυσκολίες στην εφαρμογή της, αφού η γλούτενη αποτελεί συστατικό πολλών τροφίμων π.χ ψωμί, γλυκά, ζυμαρικά κτλ. Βεβαία στις μέρες μας υπάρχουν πολλά υποκατάστατα τα οποία δεν περιέχουν γλουτένη και κάνουν την όλη διαδικασία ευκολότερη. Έτσι, τα άτομα με κοιλιοκάκη μπορούν και δεν στερούνται αγαπημένα τους τρόφιμα.

Αρθρογράφος Ελένη Μαρίνου, Ιατρική Αθηνών

https://www.koiliokaki.com/el/koiliokaki/therapeia

https://celiac.org/about-celiac-disease/what-is-celiac-disease

https://www.advanced-endoscopy.gr

https://peptiko.gr/koiliokaki–i–dysanexia–sti–gloyteni/

http://www.coeliac.gr/

https://www.gastro-center.gr/

TrueMed-ForLivingMore

Ελένα Μαρίνου

Τι είναι;

Η κοιλιοκάκη ή αλλιώς δυσανεξία στην γλουτένη είναι μια σοβαρή αυτοάνοση νόσος του λεπτού εντέρου, η οποία εμφανίζεται σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα όλων των ηλικιών από την μέση βρεφική ηλικία, όταν αυτά καταναλώνουν προϊόντα που περιέχουν γλουτένη όπως σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι, βρώμη. Θεωρείται αυτοάνοση νόσος, γιατί ο οργανισμός με το ερέθισμα της γλουτένης ενεργοποιεί ανοσολογικούς μηχανισμούς που προκαλούν βλάβη στην εσωτερική επιφάνεια του λεπτού εντέρου, επηρεάζοντας τη σωστή απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών, των βιταμινών και των ιχνοστοιχείων. Η νόσος αφορά κυρίως το 1% περίπου του δυτικού κόσμου, ενώ υπολογίζεται ότι επηρεάζει 1 στα 100-200 άτομα παγκοσμίως. Ενδιαφέρον είναι επίσης το γεγονός ότι εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα σε άτομα που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, ερπητική δερματίτιδα, σύνδρομο Down, σύνδρομο Turner ή σύνδρομο Williams.

Συμπτώματα

Η κοιλιοκάκη παρουσιάζει ποικιλία συμπτωμάτων και κάθε άτομο εμφανίζει κάποια από αυτά. Βέβαια υπάρχουν και άτομα τα οποία δεν εμφανίζουν συμπτώματα, καθώς μπορούν και απορροφούν τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά από τα μη κατεστραμμένα τμήματα του λεπτού εντέρου. Ωστόσο, ενέχει κίνδυνος επιπλοκών που σχετίζονται με την κοιλιοκάκη.

Τα κυριότερα συμπτώματα της κοιλιοκάκη είναι:

• Φούσκωμα και πόνος στην κοιλιά

• Χρόνια διάρροια

• εμετούς / απώλεια βάρους

• σιδηροπενική αναιμία που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία με σίδηρο

• κούραση

• χαμηλό ανάστημα

• καθυστερημένη εφηβεία

• πόνους στις αρθρώσεις

• μούδιασμα στα πόδια

• δερματικά εξανθήματα

• απώλεια του σμάλτου και της λευκότητας των δοντιών

• ανεξήγητη στειρότητα, επαναλαμβανόμενες αποβολές

• οστεοπενία/Οστεοπόρωση

• άγχος/κατάθλιψη

Στα παιδιά παρατηρείται κυρίως χαμηλό ανάστημα , καθυστερημένη εφηβεία και συμπτώματα γαστρεντερικής φύσεως, ενώ στους ενήλικες το συνηθέστερο σύμπτωμα είναι η σιδηροπενική αναιμία που δεν ανταποκρίνεται σε θεραπεία με σίδηρο.

Τρόποι Διάγνωσης

Ο καλύτερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος διάγνωσης της κοιλιοκάκης είναι η λήψη βιοψίας από τον εντερικό βλεννογόνο του δωδεκαδακτύλου. Αυτό πραγματοποιείται με την διαδικασία της γαστροσκόπησης κατά την οποία ο γαστρεντερολόγος – ενδοσκόπος εισάγει στο στόμα του ασθενούς έναν λεπτό, εύκαμπτο σωλήνα (γαστροσκόπιο) που διαθέτει κάμερα που συνδέεται με οθόνη και τον προωθεί στον οισοφάγο, το στομάχι και το δωδεκαδάκτυλο. Ο γαστρεντερολόγος -ενδοσκόπος εξετάζει στην οθόνη την εσωτερική επένδυση του ανωτέρου πεπτικού (βλεννογόνο). Συνίσταται να λαμβάνονται 3-4 βιοψίες από την δεύτερη ή καλύτερα από την τρίτη μοίρα του δωδεκαδάκτυλου. Ακόμα , πρέπει να καταγράφεται και η μακροσκοπική εικόνα του δωδεκαδάκτυλου κατά την ενδοσκόπηση , γιατί η τμηματική δωδεκαδακτυλίτιδα μπορεί να έχει παρόμοια ιστολογική εικόνα με την κοιλιοκάκη. Τα ιστολογικά ευρήματα στην βιοψία του βλεννογόνου μπορεί περιλαμβάνουν μη ειδικά ευρήματα όπως διήθηση από λεμφοκύτταρα έως πιο ειδικά όπως αυξημένο αριθμό ενδοεπιθηλιακών λεμφοκυττάρων, φλεγμονώδη διήθηση του χορίου υπερπλασία κρυπτών και ατροφία των εντερικών λάχνων.

Εκτός από την βιοψία όμως , υπάρχουν και τα ορολογικά τεστ με τα οποία γίνεται μια πρώτη διάγνωση , καθώς άτομα με κοιλιοκάκη , όταν τρώνε γλουτένη έχουν υψηλότερα επίπεδα συγκεκριμένων αντισωμάτων. Αυτά τα τεστ μπορούν να ανιχνεύσουν τα αντι-ενδομυσίου αντισώματα (IgA EMA), τα αντισώματα εναντίον της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (IgA tTG) και τα αντιγλιαδινικά αντισώματα (IgA και IgG AGA).

• Τα ΙgA EMA στοχεύουν εναντίον λείων μυϊκών κυττάρων του συνδετικού ιστού. Η αναφερόμενη ειδικότητα και ευαισθησία τους φτάνει το 97-100% και 85-98% αντίστοιχα. Κατά συνέπεια, ενώ τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα είναι σπάνια, η διάγνωση της νόσου μπορεί να διαφύγει σε ποσοστό 5-10% αν χρησιμοποιήσουμε τα ΕΜΑ σαν μόνο διαγνωστικό εργαλείο. Το αντιγόνο στόχος των ΕΜΑ είναι η ιστική τρανσγλουταμινάση.

• Τα IgA tTG είναι πολύ ευαίσθητα και ειδικά για την διάγνωση της νόσου. Ανιχνεύονται με ELISA, και η αυτή η μέθοδος είναι όχι μόνο φθηνότερη , αλλά πιο εύκολη και με μεγαλύτερη ευαισθησία. Ωστόσο είναι λιγότερο ειδική από την μέθοδο ανίχνευσης των ΕΜΑ.

• Τα αντιγλιαδινικά αντισώματα IgA και IgG AGA στοχεύουν έναντι της γλιαδίνης, η οποία είναι το βασικό συστατικό της γλουτένης. Όμως, η ευαισθησία και η ειδικότητά τους είναι πολύ χαμηλές με αποτέλεσμα να υπάρχουν πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα.

Αυτή η δοκιμή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περαιτέρω έλεγχο για κοιλιοκάκη σε άτομα με ανεπάρκεια IgA, η οποία επηρεάζει το 2-3% των ασθενών με κοιλιοκάκη ή άτομα που εξετάζουν αρνητικά για αντισώματα tTg ή EMA . Ακόμα τα IgΑ AGAs είναι χρήσιμα σε παιδιά κάτω των 2 ετών και για τον έλεγχο της συμμόρφωσης με την δίαιτα, δεδομένου ότι μετά 3-6 μήνες δίαιτας χωρίς γλουτένη οι τίτλοι τους πέφτουν σε φυσιολογικά επίπεδα.

Υπάρχει ακόμα μία μέθοδος διάγνωσης, η οποία εφαρμόζεται εδώ και λίγα χρόνια και ονομάζεται Βίντεο-Ενδοσκόπηση κάψουλας (VCE) . Το VCE έχει ευαισθησία 89% και ειδικότητα 95% για διάγνωση κοιλιοκάκης. Αυτή η μέθοδος δοκιμής είναι πιο ευαίσθητη στην ανίχνευση μακροσκοπικών ατροφιών σε σύγκριση με την κανονική άνω ενδοσκόπηση (92% έναντι 55%), ενώ βοηθά και στην ανίχνευση επιπλοκών που σχετίζονται με κοιλιοκάκη.

Θεραπεία

Η μοναδική θεραπεία της νόσου μέχρι και σήμερα είναι η δίαιτα χωρίς γλουτένη, καθώς η κατανάλωση αυτής ευθύνεται για την εμφάνιση της νόσου. Η δίαιτα πρέπει να είναι αυστηρή γιατί μπορεί μεν ο ασθενής να μην έχει συμπτώματα, αλλά η απορρόφηση θρεπτικών ουσιών δεν θα γίνεται ποτέ ολοκληρωμένα, με αποτέλεσμα να έχει χρόνια κόπωση και αναιμία, καταθλιπτικές ε αντιδράσεις, οστικά άλγη από οστεοπόρωση, χρόνια κακή υγεία, και μεγάλο κίνδυνο εμφάνισης πολύ επιθετικού λεμφώματος του λεπτού εντέρου. Η δίαιτα έχει μεγάλα ποσοστά αποτελεσματικότητας, ωστόσο έχει πρακτικές δυσκολίες στην εφαρμογή της, αφού η γλούτενη αποτελεί συστατικό πολλών τροφίμων π.χ ψωμί, γλυκά, ζυμαρικά κτλ. Βεβαία στις μέρες μας υπάρχουν πολλά υποκατάστατα τα οποία δεν περιέχουν γλουτένη και κάνουν την όλη διαδικασία ευκολότερη. Έτσι, τα άτομα με κοιλιοκάκη μπορούν και δεν στερούνται αγαπημένα τους τρόφιμα.

Αρθρογράφος Ελένη Μαρίνου, Ιατρική Αθηνών

https://www.koiliokaki.com/el/koiliokaki/therapeia

https://celiac.org/about-celiac-disease/what-is-celiac-disease

https://www.advanced-endoscopy.gr

https://peptiko.gr/koiliokaki–i–dysanexia–sti–gloyteni/

http://www.coeliac.gr/

https://www.gastro-center.gr/

TrueMed-ForLivingMore