Νεφρική ανεπάρκεια: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζεις

Ηλιοπούλου Παναγιώτα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΝΕΦΡΟΥ

Οι νεφροί έχουν ομοιόμορφο σχήμα φασολιού και βάρος 150-160 gr. Είναι οπισθοτερνικά όργανα και εντοπίζονται στην οπίσθια κοιλιακή χώρα. Βρίσκονται συμμετρικά τοποθετημένοι στα πλάγια της σπονδυλικής στήλης και της κοιλιακής αορτής. Ο δεξιός νεφρός βρίσκεται χαμηλότερα από τον αριστερό.

Τα μέρη του νεφρού

• Φλοιός (εξωτερική ζώνη): Συνεχής ταινία ωχρού ιστού, η οποία περιβάλλει τελείως το νεφρικό μυελό. Έχει κοκκιώδη όψη και περιλαμβάνει τα σπειράματα και τα εσπειραμένα τμήματα των σωληναρίων.
•  Μυελός (εσωτερική ζώνη): Βρίσκεται εσωτερικά του φλοιού, έχει γραμμωτή όψη και σχηματίζει 8-12 κωνοειδείς περιοχές τις νεφρικές πυραμίδες. 
• Αγγεία του νεφρού: Το αίμα εισέρχεται στο νεφρό με τη νεφρική αρτηρία και απομακρύνεται με τη νεφρική φλέβα. Η νεφρική αρτηρία διακλαδίζεται σε μικρότερους κλάδους: τον πρόσθιο και τον οπίσθιο κλάδο της νεφρικής αρτηρίας, τους τμηματικούς λοβιακούς κλάδους, τις μεσολόβιες αρτηρίες, το προσαγωγό αρτηρίδιο, το σπείραμα, απαγωγό αρτηρίδιο, περισωληναριακό πλέγμα και τα ευθέα αρτηρίδια. 

• Νεφρώνας: Η βασική δομική και λειτουργική μονάδα του νεφρού. Κάθε νεφρός αποτελείται από 1.000.000 νεφρώνες οι οποίοι ελαττώνονται με την ηλικία. Κάθε νεφρώνας αποτελείται από: το αγγειώδες σπείραμα, την κάψα του Bowman, το ουροφόρο σωληνάριο και την παρασπειραματική συσκευή.
• Ουρητήρας: Οι ουρητήρες είναι δύο ένας για κάθε νεφρό και αποστολή τους είναι η μεταφορά των ούρων από τους νεφρούς στην κύστη. Ο κάθε ουρητήρας έχει μήκος 25-30 εκ. και κατεβαίνει «έρποντας» στο οπίσθιο κοιλιακό τοίχωμα επάνω στον ψοΐτη μυ, περνά στη συνέχεια στη λεκάνη, στρέφεται προς τα μέσα και εμπρός διασταυρώνεται με τα λαγόνια αγγεία και καταλήγει στην ουροδόχο κύστη.

Η Νεφρική Ανεπάρκεια είναι μια κατάσταση στην οποία η σπειραματική διήθηση δεν μπορεί να απαλλάξει τον οργανισμό από τα άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού με αποτέλεσμα την αύξησή τους στο αίμα και την πρόκληση διαταραχών τόσο των υγρών και των ηλεκτρολυτών όσο και της οξεοβασικής ισορροπίας. Διακρίνεται στην Οξεία και τη Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια. 

ΟΞΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ 

Η ΟΝΑ έχει αιφνίδια έναρξη και είναι αποτέλεσμα φυσικού τραυματισμού, λοίμωξης, φλεγμονής ή βλάβης από τοξικά χημικά.

Αίτια 

• Προνεφρικά (μείωση νεφρικής ροής αίματος) : shock, αφυδάτωση, εγκαύματα, βαριά τραύματα, χειρουργικές επεμβάσεις, οξεία σωληναριακή νέκρωση, θρόμβωση των νεφρικών αρτηριών και αρτηριοσκληρωτική αγγειακή πάθηση.

• Ενδονεφρικά (παράγοντες που βλάπτουν τους νεφρικούς ιστούς): πυελονεφρίτιδα, Σακχαρώδης Διαβήτης, ερυθυματώδης λύκος, υπέρταση, πολυκυστική νόσος

• Μετανεφρικά (παράγοντες που προέρχονται από το κατώτερο αποχετευτικό σύστημα): λίθοι, στενώσεις και παραμόρφωση που εμποδίζουν τη ροή των ούρων. Η αύξηση της υδροστατικής πίεσης στα σωληνάρια εμποδίζει τη διήθηση.

Συμπτώματα 

• Ελάττωση όγκου υγρών-ανουρία
• Δίψα και ξηροστομία
• Λόξυγγας
• Οξεία ουραιμία 
• Δύσπνοια, πνευμονικό οίδημα 
• Υπέρταση, αύξηση βάρους σώματος 
• Δέρμα: ωχρό, οιδήματα 
• Μάτια: αιμορραγία αμφιβληστροειδούς 
• Μυϊκοί σπασμοί και αύξηση θερμοκρασίας (όχι πάντα)
• Προνεφρικά: μικρός όγκος αίματος, καρδιακές αρρυθμίες από υπερκαλιαιμία, αιμορραγική διάθεση και αναιμία
• Μετανεφρικά: ευαισθησία στην οσφύ, ψηλαφητός νεφρός, πλήρης ανουρία που εναλλάσσεται σε πολυουρία

Διάγνωση 

Οι διαγνωστικές εξετάσεις περιλαμβάνουν:

• Γενική ούρων
• Γενική αίματος 
• Μέτρηση ουρίας και κρεατινίνης πλάσματος 
• Λήψη αερίων αρτηριακού αίματος 
• Ακτινολογικές ή ραδιοϊσοτοπικές εξετάσεις 
• Ακτινογραφία θώρακος (πνευμονικό οίδημα)
• Αιμοκαλλιέργειες
• Ειδικές ορολογικές εξετάσεις (ανάδειξη αντισωμάτων κατά ιών)
• Βιοψία νεφρών (όταν έχουν αποκλειστεί συνήθη αίτια)

Θεραπεία 

Η θεραπεία της Οξείας Νεφρικής Ανεπάρκειας στοχεύει στη διόρθωση του υποκείμενου αιτίου και στην πρόληψη των επιπλοκών. Η συμπτωματική αντιμετώπιση περιλαμβάνει διόρθωση των διαταραχών στα υγρά του σώματος και στους ηλεκτρολύτες αντιμετώπιση της αναιμίας και της υπέρτασης, απομάκρυνση των προϊόντων του μεταβολισμού από το αίμα με αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση. Η φουροσεμίδη, η οποία εμποδίζει την επαναρρόφηση NaCl και ύδατος στην αγκύλη του Henle  αποτελεί ένα αποτελεσματικό διουρητικό. Οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές παρακολουθούνται και αντιμετωπίζονται αναλόγως. Η μεταβολική οξέωση αν είναι σοβαρή, αντιμετωπίζεται με ενδοφλέβια χορήγηση διττανθρακικού νατρίου ή μπορεί να πραγματοποιηθεί διάλυση με ειδικά ρυθμιστικά διαλύματα. 

Επιπλοκές 

• Υπερκαλιαιμία και καρδιακή ασυστολία
• Πνευμονικό οίδημα 
• Υποφωσφαταιμία και υποκαλιαιμία
• Διάχυτη ενδαγγειακή πήξη 
• Κακή θρέψη 

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Είναι η βραδεία προοδευτική μείωση της νεφρικής λειτουργίας για πολλούς μήνες μέχρι ένα τελικό στάδιο με χρόνια ουραιμία που καλείται ουραιμικό σύνδρομο. Η ΧΝΑ προκαλείται από καταστροφή των νεφρώνων.

Αίτια 

• Χρόνια σπειραματονεφρίτιδα 
• Χρόνια πυελονεφρίτιδα
• Διαβητική νεφροπάθεια 
• Χρόνια διάμεση νεφρίτιδα
• Χρόνια αποφρακτική ουροπάθεια
• Πολυκυστική νόσος 
• Αμυλοείδωση
• Μυέλωμα

Συμπτώματα 

• Δέρμα: κνησμός, ξηροδερμία, μελάχρωση 
• Μάτια: ελάττωση όρασης, επιπεφυκίτιδα, εναπόθεση Ca στον κερατοειδή εκιπεφυκότα
• Καρδιαγγειακό: δύσπνοια, ορθόπνοια, οιδήματα, υπέρταση, ισχαιμική νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια 
• Γαστρεντερικό: ανορεξία, εμετός, δίψα, διάρροια, παρωτίτιδα, εξέλκωση στόματος
• Νευρομυϊκό: λήθαργος, σπασμοί, κώμα, κράμπες, αδυναμία, εγκεφαλοπάθεια, μυοπάθεια, τρόμος, μυϊκή ατροφία
• Σκελετικό: οστικοί, αρθρικοί πόνοι, ουρική αρθρίτιδα 
• Ενδοκρινείς αδένες: ανικανότητα, στειρότητα, διαταραχές εμμήνου ρύσεως, ατελής ανάπτυξη 
• Αιμοποιητικό: αδυναμία, αιμορραγική διάθεση, αναιμία, εκχυμώσεις
• Ουροποιητικό: δίψα, νυχτουρία, ενούρηση, πρωτεϊνουρία

Διάγνωση 

Στις εργαστηριακές εξετάσεις εμπεριέχονται:

• Hb, ουρία, ουρικό οξύ
• Ουρογραφία 
• Νεφροτομογραφία
• Δείγμα ούρων για καλλιέργειες 
• Ακτινογραφία θώρακος 
• Σπινθηρογράφημα
• Βιοψία οστών (Νεφρική οστική νόσος)
• HbsAg
• Προσδιορισμός ιστοσυμβατότητας για μεταμόσχευση 

Θεραπεία 

Οι ιατρικές και νοσηλευτικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν μέτρα για την διόρθωση της διαταραχής στο ισοζύγιο υγρών, ηλεκτρολυτών και της οξεοβασικής ισορροπίας όταν αυτό είναι εφικτό. Απαιτείται δίαιτα φτωχή σε πρωτεΐνες γιατί έχει βρεθεί ότι η υπολευκωματινική δίαιτα στα πρώιμα στάδια της νόσου επιβραδύνει την εξέλιξή της. Απαραίτητη είναι και η μείωση του αλατιού για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Επίσης, τα διουρητικά χρησιμοποιούνται όταν ακόμα υπάρχει νεφρική λειτουργία αλλά δεν είναι χρήσιμα στη νεφρική νόσο τελικού σταδίου. Τα ινότροπα φάρμακα όπως η δαχτυλίτιδα (Digoxin) και η δοβουταμίνη χρησιμοποιούνται σε καρδιακή ανεπάρκεια. Εν τέλει, η αιμοκάθαρση και η μεταμόσχευση αποτελούν τις βασικότερες θεραπείες για την απομάκρυνση των άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού.

ΠΗΓΕΣ 

1. Susan C. Dewit «Παθολογική-Χειρουργική Νοσηλευτική Έννοιες και Πρακτική»
2. Richard L. Drake, Wayne Vogi, Adam W.M. Mitchell «Ανατομία Gray’s»
3. https://www.bioclinic.gr/hronia-nefriki-nosos/
4. https://www.iatronet.gr/iatriko-lexiko/nefriki-aneparkeia-oxeia.html