Πολλαπλό μυέλωμα: μία νόσος… xαμαιλέων

Ελένη Μπάτσαρη

Το πολλαπλό μυέλωμα οφείλεται, όπως αναφέρουν οι επιστήμονες, στη «νεοπλασματική  εκτροπή των πλασματοκυττάρων», δηλαδή στον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των  κυττάρων που βρίσκονται στο μυελό των οστών και, φυσιολογικά, παράγουν ειδικά  αντισώματα (τις ανοσοσφαιρίνες) όταν το ανοσοποιητικό σύστημα το απαιτεί. Στην Ελλάδα  υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο γίνονται περίπου 500 νέες διαγνώσεις πολλαπλού  μυελώματος. Παγκοσμίως, το πολλαπλό μυέλωμα προσβάλλει περίπου 1 με 5 ανθρώπους  ανά 100.000 άτομα ετησίως και αποτελεί το 0,8% όλων των περιστατικών καρκίνου.  Περίπου 39.000 άνθρωποι διαγιγνώσκονται με πολλαπλό μυέλωμα στην Ευρώπη, ενώ  περίπου 24.000 ασθενείς καταλήγουν από τη νόσο ετησίως με μεση ηλικία διάγνωσης τα  65-70 έτη. Τι είναι όμως, το πολλαπλό μυέλωμα ή ασθένεια του Kahler; 

Το πολλαπλό μυέλωμα είναι μια μορφή καρκίνου που χαρακτηρίζεται από  υπερβολική παραγωγή (ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό) και ακατάλληλη λειτουργία  ορισμένων κυττάρων – των πλασματοκυττάρων – που βρίσκονται στο μυελό των  οστών. Τα πλασματοκύτταρα, που είναι ένας τύπος λευκών αιμοσφαιρίων,  παράγονται στον μυελό των οστών. Σε ένα υγιές άτομο, τα κύτταρα πλάσματος  αποτελούν λιγότερο από το 5% του μυελού των οστών και παράγουν αντισώματα  για την καταπολέμηση πολλών από τους διαφορετικούς τύπους λοίμωξης που  μπορεί να έρθει αντιμέτωπο το ανθρώπινο σώμα. Τα μη φυσιολογικά κύτταρα  πλάσματος ( ή κύτταρα μυελώματος)μπορεί να συσσωρευτούν στον μυελό των  οστών και να παραγκωνίσουν τα υγιή κύτταρα, οδηγώντας σε χαμηλές μετρήσεις  αίματος, λέπτυνση των οστών και κίνδυνο καταγμάτων. Τα κύτταρα μυελώματος  παράγουν ένα μη φυσιολογικό αντίσωμα ή ανοσοσφαιρίνη- η οποία συχνά  αναφέρεται ως πρωτεΐνη Μ- και μπορεί να οδηγήσει σε άλλες επιπλοκές,  συμπεριλαμβανομένης της νεφρικής βλάβης.

Ποια είναι τα συμπτώματα του μυελώματος;

Τα πιο κοινά συμπτώματα του μυελώματος είναι ο πόνος στα οστά και τα κατάγματα των  οστών. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν κόπωση και/ή αδυναμία (που προκαλείται από  αναιμία), μώλωπες ή εύκολη αιμορραγία, συχνές λοιμώξεις ,πυρετοί και νεφρική βλάβη. Σε  ορισμένες περιπτώσεις, η συσσώρευση ασβεστίου και πρωτεΐνης Μ που προκαλείται από  το μυέλωμα μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη δίψα και ούρηση, δυσκοιλιότητα,  πονοκεφάλους και δύσπνοια.

Πώς γίνεται η διάγνωση του μυελώματος; 

Για τη διάγνωση του μυελώματος χρησιμοποιούνται διάφορες εξετάσεις, όπως εξετάσεις αίματος και ούρων για την ανίχνευση της παρουσίας πρωτεΐνης Μ και άλλων ανωμαλιών  στο αίμα. Η βιοψία μυελού των οστών και οι απεικονιστικές εξετάσεις,  συμπεριλαμβανομένων των σαρώσεων ακτίνων Χ, μαγνητικής τομογραφίας, PET και  αξονικής τομογραφίας, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να επιβεβαιώσουν την παρουσία  και την έκταση του μυελώματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το μυέλωμα διαγιγνώσκεται  τυχαία, με βάση τις συνήθεις εξετάσεις αίματος που δείχνουν χαμηλές μετρήσεις ή  ανωμαλίες ηλεκτρολυτών ή πρωτεϊνών στην κυκλοφορία του αίματος. 

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΙΜΑΤΟΣ. Μετράμε η ποσότητα της πρωτεΐνης στο αίμα. Υψηλό επίπεδο της  πρωτεΐνης είναι ένα σημάδι ότι τα κύτταρα πλάσματος παράγουν μεγάλες ποσότητες  ανοσοσφαιρίνης.  

Μπορεί να μετρηθεί επίσης, ο αριθμός των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Χαμηλός αριθμός  ερυθρών αιμοσφαιρίων (αναιμία) εμφανίζεται όταν τα πλασματοκύτταρα συνωστίζονται  στο μυελό των οστών και τον εμποδίζουν να παράγει ερυθρά αιμοσφαίρια. 

ΤΕΣΤ ΟΥΡΩΝ. Μπορεί επίσης να ελεγχθεί η ποσότητα της πρωτεΐνης στα ούρα. 

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ Η λήψη ακτινογραφιών μακριών οστών, κρανίου και θώρακα μπορεί να  ανιχνεύσει οστά που έχουν εξασθενήσει από πολλαπλό μυέλωμα. 

ΒΙΟΨΙΑ ΜΥΕΛΟΥ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ. Αυτό περιλαμβάνει την αφαίρεση μικρής ποσότητας μυελού  από ένα οστό με μια μακριά βελόνα. Στη συνέχεια, ο μυελός των οστών εξετάζεται με  μικροσκόπιο. Τα πλασματοκύτταρα συνήθως αποτελούν ένα μικρό ποσοστό των κυττάρων  του μυελού των οστών. Το πολλαπλό μυέλωμα διαγιγνώσκεται εάν η βιοψία δείξει  περισσότερα από 30% πλασματοκύτταρα. 

Μετά τη διάγνωση, οι εργαστηριακές εξετάσεις θα καθορίσουν την έκταση του καρκίνου, η  οποία περιγράφεται σε «στάδια». Το στάδιο εκχωρείται με βάση τα επίπεδα πρωτεΐνης και  ασβεστίου, τη λειτουργία των νεφρών και την παρουσία καρκίνου στα οστά:

Στάδιο Ι — λίγα καρκινικά κύτταρα έχουν εξαπλωθεί στο σώμα. Μπορεί να μην υπάρχουν  συμπτώματα της νόσου. 

Στάδιο II — ένας μέτριος αριθμός καρκινικών κυττάρων έχει εξαπλωθεί στο σώμα. 

Στάδιο III — ένας μεγάλος αριθμός καρκινικών κυττάρων έχει εξαπλωθεί στο σώμα. Σε  αυτό το στάδιο, μπορεί να υπάρχει αναιμία, υψηλά επίπεδα πρωτεΐνης και ασβεστίου στο  αίμα και περισσότεροι από τρεις όγκοι των οστών. 

Ποιες είναι οι θεραπείες για το μυέλωμα; 

Η θεραπεία του πολλαπλού μυελώματος συνήθως χορηγείται σε φάσεις και η επιλογή της  θεραπείας εξαρτάται από τη συνολική υγεία και την ηλικία του ασθενούς κατά τη  διάγνωση. Οι θεραπείες μυελώματος περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: 

• Χημειοθεραπεία 

Εισάγονται αντικαρκινικά φάρμακα στο σώμα για να σκοτώσουν τα καρκινικά κύτταρα. • Στοχευμένες θεραπείες με τη χρήση φαρμάκων που στοχεύουν και σκοτώνουν κύτταρα μυελώματος που  αναπαράγονται γρήγορα χωρίς να βλάπτουν τα φυσιολογικά. 

• Μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων αίματος 

Τα μεταμοσχευμένα βλαστοκύτταρα εξελίσσονται σε υγιή νέα κύτταρα αίματος. Πριν από  τη μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων, χρησιμοποιούνται υψηλές δόσεις χημειοθεραπείας για  να σκοτώσουν τα καρκινικά κύτταρα. Στη συνέχεια, τα βλαστοκύτταρα μεταγγίζονται στην  κυκλοφορία του αίματος. Σε μια αυτόλογη μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων, τα  βλαστοκύτταρα ελήφθησαν από το σώμα του ατόμου πριν από τη χημειοθεραπεία. Σε μια  αλλογενή μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων, το άτομο λαμβάνει βλαστοκύτταρα από έναν  δότη. 

• Ανοσοθεραπείες  

Φάρμακα που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα του ίδιου του οργανισμού για να  επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα. 

• Ακτινοθεραπεία  

Χρησιμοποιεί ακτίνες υψηλής ενέργειας για να σκοτώσει τα καρκινικά κύτταρα και να  σταματήσει την παραγωγή νέων καρκινικών κυττάρων. Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται  συνήθως στο μυέλωμα για την ανακούφιση του πόνου των οστών . 

Χαρακτηριστικά παραδείγματα φαρμάκων που χρησιμοποιούνται είναι τα : 

Διφωσφονικά. Αυτή η κατηγορία φαρμάκων, που συχνά εγχέεται στη φλέβα μία φορά το  μήνα, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη σπασίματος των οστών και να παρατείνει την  επιβίωση.

Ανοσοσφαιρίνες. Η έγχυση ανοσοσφαιρινών σε μια φλέβα μπορεί να βοηθήσει στην  πρόληψη σοβαρών λοιμώξεων. 

Θαλιδομίδη ή λεναλιδομίδη. Αυτά τα φάρμακα μπορούν να ληφθούν μόνα τους ή με άλλα  φάρμακα για να αποτραπεί η επανεμφάνιση της νόσου. 

Οι παραπάνω θεραπείες μπορούν να ελέγξουν την ασθένεια ή να καθυστερήσουν την  επάνοδό της για χρόνια. 

Συνολικά, περίπου το ένα τρίτο των ατόμων με πολλαπλό μυέλωμα ζει περισσότερο από  πέντε χρόνια. Όσοι διαγιγνώσκονται όταν η νόσος είναι σε πρώιμο στάδιο μπορεί να  ζήσουν περισσότερο.

Ένα βήμα πιο κοντά στην εξατομικευμένη θεραπεία 

Το πολλαπλό μυέλωμα ξεκινά συνήθως από ένα ασυμπτωματικό στάδιο πολλαπλασιασμού  των πλασματοκυττάρων που ονομάζεται μονοκλωνική γαμμοπάθεια απροσδιόριστης σημασίας (MGUS). Αυτή η κατάσταση εμφανίζεται σε περισσότερο από το 3% του  πληθυσμού άνω των 50 ετών και εξελίσσεται σε ΜΜ με ρυθμό περίπου 1% ετησίως.  Μερικοί ασθενείς έχουν ένα ενδιάμεσο ασυμπτωματικό αλλά πιο προχωρημένο στάδιο που  ονομάζεται πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Σε αυτές τις πρόδρομες καταστάσεις, οι άνθρωποι  έχουν μη φυσιολογικά πλασματοκύτταρα στο μυελό των οστών τους αλλά όχι φυσικά  συμπτώματα ή προβλήματα οργάνων. Επειδή δεν αναπτύσσουν όλοι με MGUS ή SMM , το  γνωστό μυέλωμα με τα συμπτώματα, η θεραπεία δεν ξεκινά μέχρι να εμφανιστούν  συμπτώματα μυελώματος ( όπως πόνος στα οστά,προβλήματα στα νεφρά και νευρική  βλάβη). Οι ερευνητές, στις μέρες μας, προσπαθούν να βρουν τρόπους ώστε να γίνει εφικτός  ο έγκαιρος εντοπισμός των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο, με απώτερο σκοπό να  αποτραπεί η ανάπτυξη πλήρους μυελώματος. 

<<Πολύ πριν το πολλαπλό μυέλωμα γίνει κακοήθης νόσος, η συλλογή των κυττάρων του  ανοσοποιητικού συστήματος και των φορέων σήματος μεταξύ των καρκινικών κυττάρων  υφίσταται δραματικές αλλαγές,τόσο στον αριθμό όσο και στον τύπο των ανοσοκυττάρων>> όπως αναφέρουν σε μια πρόσφατη μελέτη οι ερευνητές στο Dana-Farber Cancer Institute,  το Broad Institute of MIT , το Harvard και το Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης (MGH). 

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature Cancer, είναι ένα βήμα προς την  πιο εξατομικευμένη θεραπεία του πολλαπλού μυελώματος. Οι μελλοντικές θεραπείες  μπορεί να είναι προσανατολισμένες στο ανοσοποιητικό μικροπεριβάλλον της νόσου κάθε  ασθενούς -δηλαδή των ανοσοκυττάρων μέσα και γύρω από τον ιστό του μυελώματος – λένε  οι συμμετέχοντες της μελέτης. 

«Τα αποτελέσματά μας παρέχουν έναν ολοκληρωμένο χάρτη των αλλαγών του  ανοσοποιητικού που λαμβάνουν χώρα στο προ-κακοήθη μυέλωμα», δήλωσε η Irene  Ghobria, μια από τους συγγραφείς της μελέτης. «Η ανακάλυψη ότι το ανοσοποιητικό  μικροπεριβάλλον είναι ανώμαλο ακόμη και σε πολύ πρώιμα στάδια της νόσου μπορεί να προτείνει στρατηγικές για τη στόχευση του μυελώματος πριν αυτό φτάσει στην  κακοήθεια». 

Η νέα μελέτη αντιπροσωπεύει την πρώτη φορά που η αλληλουχία μονοκυττάρου RNA – στην οποία οι επιστήμονες αφαιρούν μεμονωμένα κύτταρα από ιστό και σαρώνουν το RNA  τους για να προσδιορίσουν ποια γονίδια είναι ενεργά – έχει χρησιμοποιηθεί για τον  εντοπισμό χαρακτηριστικών του ανοσοποιητικού μικροπεριβάλλοντος σε καταστάσεις  πρόδρομου μυελώματος. 

«Θέλαμε να κατανοήσουμε τις αλλαγές που συμβαίνουν στο μικροπεριβάλλον, συγκριτικά  με τον μυελό των οστών των δοτών υγιών ιστών ,καθώς η νόσος εξελίσσεται από MGUS και  SMM σε εμφανές μυέλωμα», δήλωσε η ερευνήτρια Oksana Zavidij του Dana-Farber and the  

Broad Institute. «Η προσέγγιση θα μπορούσε τελικά να ρίξει φως στο γιατί σε ορισμένους ασθενείς εξελίσσεται σε μυέλωμα ενώ σε άλλους όχι και να μας βοηθήσει να στοχεύσουμε  στην εξατομικευμένη θεραπεία κάθε μεμονωνένου ασθενή». 

Τι είναι το MMRF; 

Το MMRF είναι ο μεγαλύτερος μη κερδοσκοπικός οργανισμός στον κόσμο που  επικεντρώνεται στην επιτάχυνση της έρευνας για θεραπεία του πολλαπλού μυελώματος.  

Μελέτες υπογραμμίζουν τις προκλήσεις του ασθενούς, καθώς η ζωή με έναν «άγνωστο  καρκίνο» κυριαρχείται από τον φόβο της υποτροπής. Σε αυτόν τον διάχυτο φόβο των  ασθενών και των συγγενών τους ,λειτουργεί ως απάντηση μια ετήσια Εθνική Εβδομάδα  Μυελώματος τον Ιούνιο που αυξάνει την ευαισθητοποίηση πάνω στα νέα επιστημονικά  δεδομένα του ανίατου αυτού καρκίνου. Επιπλέον, η ψυχολογική υποστήριξη ενισχύεται  μέσα από την σελίδα www.mymyeloma.ie (αποκλειστικός ιστότοπος ασθενών), ομάδες  υποστήριξης ,την Irish Cancer Society και το Myeloma UK.

Πηγες

https://www.yalemedicine.org/conditions/myeloma 

https://www.health.harvard.edu/cancer/multiple-myeloma 

https://news.harvard.edu/gazette/story/newsplus/study-finds-immune-system-changes-in multiple-myeloma-development/ 

https://themmrf.org/about/ 

https://www.inmo.ie/MagazineArticle/PrintArticle/9012