Τι είναι η νόσος χεριών, ποδιών, στόματος και όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Πηνελόπη Ευθυμίου

Η νόσος «Χεριών- Ποδιών- Στόματος» (Hand-Foot and-Mouth Disease) αποτελεί μια συχνή, πολύ μεταδοτική ιογενή λοίμωξη που αφορά τα βρέφη και τα μικρά παιδιά. Συνήθως οφείλεται στους ιούς Coxsackie και μεταδίδεται όπως οι περισσότερες ιογενείς λοιμώξεις.

Επιδημιολογία:

Η νόσος έχει παγκόσμια κατανομή, ενώ η συχνότητά της ποικίλει καθώς συμβαίνουν τοπικές επιδημιολογικές εξάρσεις (μικρο-επιδημίες). Έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά και ιδιαίτερα εκείνα που είναι μικρότερα από 7 ετών προσβάλλονται με μεγαλύτερη συχνότητα, αλλά η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε ενήλικες. Συνήθως συμβαίνουν εποχιακές εξάρσεις της νόσου Χεριών- Ποδιών- Στόματος σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, κατασκηνώσεις κτλ. Η νόσος προσβάλλει σε σχεδόν ίση συχνότητα τα δύο φύλα με μικρή υπεροχή του άρρενος φύλου. Επίσης, ο ιός είναι εξαιρετικά μεταδοτικός και μπορεί να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε επιφάνειες οπότε παρατηρείται αυξημένος κίνδυνος μόλυνσης σε άτομα της ίδιας οικογένειας.

Αιτιοπαθογένεια- Τρόποι Μετάδοσης:

Από τους εντεροϊούς η ομάδα Α16 των ιών Coxsackie προκαλεί συχνότερα τη νόσο Χεριών-Ποδιών- Στόματος. Οι ιοί Coxsackie ανήκουν στην οικογένεια των Piconaviridae και έχουν μονόκλωνο RNA. Ο εντεροϊός 71 είναι η δεύτερη σε συχνότητα αιτία της νόσου. Μετά την είσοδο του ιού στο σώμα ο ιός μεταφέρεται στους λεμφαδένες ή στο εντερικό λεμφαδενικό δίκτυο ανάλογα με την οδό μετάδοσης του. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να μεταφερθεί σε διάφορα συστήματα οργάνων, όπως το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, η καρδιά, το ήπαρ και το δέρμα.

Η υψηλή μεταδοτικότητα της ασθένειας αποδίδεται και στους τρόπους μετάδοσης του αιτιολογικού παράγοντα. Πιο αναλυτικά, η μετάδοση μπορεί να γίνει:
• μέσω του αναπνευστικού συστήματος και της εισπνοής μολυσμένων σταγονιδίων (βήχας, ομιλία κτλ),
• μετά από άμεση επαφή με μολυσμένο άτομο,
• μέσω της εντερικής οδού (επαφή των μολυσμένων αντικειμένων με τη στοματική κοιλότητα, κακή υγιεινή χεριών και επαφής τους με τις πύλες εισόδου, κτλ.),
• μέσω της άμεσης επαφής με τις στοματικές εκκρίσεις ή τις εκκρίσεις από τα κυστίδια του δέρματος ενός μολυσμένου ατόμου.

Συμπτώματα:

Η νόσος αποτελεί ένα κλινικό σύνδρομο το οποίο συνήθως διαρκεί 7-10 ημέρες. Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν μία σύντομη περίοδο πρόδρομων συμπτωμάτων με χαμηλό πυρετό, φαρυγγαλγία, κακουχία και ανορεξία κατά τη διάρκεια της οποίας οι δερματικές βλάβες απουσιάζουν. Μέσα σε 2 μέρες εμφανίζονται οι βλάβες στη στοματική κοιλότητα, οι οποίες είναι αρχικά μικρές φυσαλίδες και στη συνέχεια ρηχά στοματικά έλκη με ερυθρά άλω (ελαφρώς επώδυνα) στα χείλη, στη γλώσσα, στη σταφυλή και τις παρίσθμιες αμυγδαλικές καμάρες. Σύντομα μετά από αυτές εμφανίζονται οι δερματικές βλάβες, οι οποίες ξεκινούν ως ερυθηματώδεις κηλίδες στην παλαμιαία επιφάνεια των χεριών και στην πελματιαία επιφάνεια των ποδιών (μπορεί να εμφανίζονται και στους γλουτούς). Εξελίσσονται ταχέως σε μικρές, γκρίζες φυσαλίδες με παχύ τοίχωμα πάνω σε ερυθηματώδη βάση (σαν σκλήθρα) και είναι είτε κνησμώδεις είτε όχι. Στο 1/3 των περιστατικών περίπου απουσιάζουν οι δερματικές βλάβες και τότε η νόσος ονομάζεται herpangina και πρέπει για να τεθεί η διάγνωση να αποκλεισθεί η ερπητική ουλοστοματίτιδα.

Ανησυχούμε όταν παρατηρείται:

• μη επαρκής κατανάλωση υγρών και επικείμενη αφυδάτωση,
• μη ύφεση των συμπτωμάτων μετά από 10 ημέρες,
• νόσος σε ανοσοκατεσταλμένα παιδιά,
• ύπαρξη σοβαρών συμπτωμάτων,
• ύπαρξη σμπτωμάτων σε βρέφη <6 μηνών.

Διάγνωση:

Η διάγνωση της νόσου Χεριών- Ποδιών- Στόματος βασίζεται κυρίως στην κλινική εικόνα των ασθενών καθώς και στο ιστορικό προηγηθείσας επαφής με μολυσμένο άτομο. Η εξέταση κοπράνων μπορεί να βρεθεί θετική για τον ιό 6 εβδομάδες μετά τη μόλυνση του ατόμου και η ρινοφαρυγγική εξέταση 4 εβδομάδες μετά την μόλυνση. Η λήψη βιοψίας από τις δερματικές βλάβες και η μικροσκόπηση της βοηθάει στον αποκλεισμό της λοίμωξης από
τον ιό του απλού έρπητα και τον ιό της ανεμευλογιάς.

Διαφορική Διάγνωση:

Η διάγνωση τίθεται μετά τον αποκλεισμό ποικίλων νοσημάτων όπως:
• Ερπητικές λοιμώξεις (herpangina),
• Ανεμευλογιά,
• Νόσος Kawasaki,
• Λοιμώξεις από άλλους εντεροϊούς, κτλ.

Επιπλοκές:

Αν και είναι σπάνιο να αναπτυχθούν επιπλοκές από τη νόσο, αυτές μπορεί να είναι αρκετά σοβαρές. Ενδεικτικά:
• Αδυναμία λήψης τροφής και αφυδάτωση (κυρίως σε μικρά παιδιά),
• Άσηπτη μηνιγγίτιδα (κυρίως όταν η νόσος οφείλεται στον εντεροϊό 17),
• Εγκεφαλίτιδα,
• Σύνδρομο Guillain- Barre,
• Polio-like σύνδρομο,
• Πνευμονία και πνευμονικό οίδημα (πολύ σπάνια),
• Μυοκαρδίτιδα, κτλ.

Πρόγνωση:

Η πλειοψηφία των ασθενών με νόσο Χεριών- Ποδιών- Στόματος έχουν άριστη πρόγνωση και αναρρώνουν πλήρως εντός μερικών εβδομάδων και με απουσία επιπλοκών. Η οξεία φάση των συμπτωμάτων κρατάει περίπου 10-14 ημέρες και η νόσος συνήθως δεν υποτροπιάζει. Η θνητότητα είναι πολύ χαμηλή και αφορά κυρίως στους ασθενείς που εμφανίζουν επιπλοκές.

Θεραπεία:

Η νόσος είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοπεριοριζόμενη και η θεραπεία κυρίως υποστηρικτική με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και ακεταμινοφαίνη για τον πόνο και τον πυρετό. Είναι πολύ σημαντικό να διασφαλιστεί ότι ο ασθενής θα ενυδατώνεται και θα προσλαμβάνει τις απαραίτητες ημερήσιες θερμίδες. Επιπλέον, χορηγούνται γαργάρες μίγματος που περιέχει ιβουπροφαίνη και διφαινυδραμίνη για την κάλυψη των ελκών και τη μείωση του πόνου. Όσον αφορά τη λοίμωξη από τον εντεροϊό 17, που προκαλεί συχνότερα επιπλοκές, οι έρευνες βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη ενώ δεν έχει δοθεί έγκριση για κάποιο
συγκεκριμένο φάρμακο.

Πρόληψη:

Η πρόληψη της μόλυνσης από τους ιούς που προκαλούν τη νόσο δεν διαφέρει από εκείνη για όλους τους υπόλοιπους ιούς. Πιο συγκεκριμένα συστήνεται:
• καλή υγιεινή χεριών με συχνό, τακτικό πλύσιμο και αντισηπτικά προϊόντα,
• συχνή απολύμανση των επιφανειών «υψηλού κινδύνου» (επιφάνειες στο μπάνιο, στην κουζίνα, τηλεκοντρόλ, κτλ.),
• εκπαίδευση παιδιών για τήρηση των κανόνων υγιεινής κυρίως στους εξωτερικούς χώρους (όχι χέρια ή αντικείμενα στο στόμα, κτλ),
• όχι επαφή με άτομα που εμφανίζουν συμπτώματα ιογενούς συνδρομής (βήχας, έμετοι, πυρετός, κτλ),
• αν το ίδιο το παιδί νοσεί προτείνεται παραμονή στο σπίτι τις πρώτες 7 ημέρες που παρατηρείται η υψηλότερη μεταδοτικότητα.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Βιβλίο «Παιδιατρική Φυσική Εξέταση και Διάγνωση» σελ. 484-485
https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/index.html
https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/treatment.html
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431082/
https://www.healthline.com/health/hand-foot-mouth-disease#What-is-hand,-foot,-and-mouth-disease?
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hand-foot-and-mouth-disease/symptoms-causes/syc-2035303

TrueMed-ForLivingMore