Ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και πρόληψή τους

Αικατερίνη Παπαδοπούλου

Με αφορμή την ολοένα και μεγαλύτερη εισαγωγή ασθενών στις ΜΕΘ, παρατηρείται αντιστοίχως και αύξηση των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, οι οποίες οφείλονται σε πολυανθεκτικούς μικροοργανισμούς.

Η διασπορά των πολυανθεκτικών μικροοργανισμών σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας αποτελεί μια κρίση δημόσιας υγείας σε διεθνές επίπεδο με σημαντικές επιπτώσεις τόσο για τους ασθενείς όσο και για τη λειτουργία του υγειονομικού συστήματος. Η πρόληψη της διασποράς των παθογόνων αυτών μικροβίων στο νοσοκομειακό περιβάλλον θα πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα κάθε προγράμματος ελέγχου νοσοκομειακών λοιμώξεων.

Ο βασικότερος παράγοντας που σχετίζεται με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις είναι η παρατεταμένη νοσηλεία. Περισσότερο ευάλωτοι είναι οι ασθενείς που νοσηλεύονται στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (Μ.Ε.Θ.), οι σοβαρά πάσχοντες και οι ασθενείς με βαριά ανοσοκαταστολή όπως οι μεταμοσχευμένοι. Στους ασθενείς αυτούς οι λοιμώξεις σχετίζονται με παρεμβάσεις του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού όπως είναι η χρήση διαφόρων καθετήρων και η διασωλήνωση. Επιπλέον, η χρήση αντιβιοτικών ευρέος φάσματος οδηγεί τα μικροβιακά στελέχη του ενδονοσοκομειακού περιβάλλοντος στην ανάπτυξη μηχανισμών πολυαντοχής. Ως αποτέλεσμα, γίνεται δύσκολη η αντιμετώπιση τέτοιων λοιμώξεων.

Οι πιο συχνές ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις είναι οι ουρολοιμώξεις, οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού όπως η πνευμονία που σχετίζεται με τον αναπνευστήρα (Ventilator Associated Pneumonia, VAP), οι λοιμώξεις χειρουργικών τραυμάτων, οι λοιμώξεις που σχετίζονται με κεντρικούς φλεβικούς καθετήρες και η βακτηριαιμία.

• Τι είναι οι Ενδονοσοκομειακές Λοιμώξεις?

Μια λοίμωξη που αποκτάται από το νοσοκομείο, γνωστή και ως ενδονοσοκομειακή λοίμωξη, είναι λοίμωξη που αποκτάται στο νοσοκομείο ή σε άλλη μονάδα υγειονομικής περίθαλψης. Για να τονιστεί ότι προέρχεται τόσο από νοσοκομειακά όσο και από μη νοσοκομειακά περιβάλλοντα, μερικές φορές ονομάζεται μια λοίμωξη που σχετίζεται με την υγειονομική περίθαλψη.

• Επιδημιολογικά στοιχεία

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), σε όλες τις χώρες παρατηρούνται μικροβιακά στελέχη με αντοχές στα αντιβιοτικά. Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις αντιστοιχούν στο 7% στις αναπτυγμένες χώρες και στο 10% στις αναπτυσσόμενες. Οι ασθενείς που κάνουν λοιμώξεις από αυτά χρειάζονται περισσότερες ημέρες νοσηλείας με μεγαλύτερο κόστος και μεγαλύτερη νοσηρότητα και θνητότητα. Τα στελέχη αυτά είναι ως επί το πλείστων στελέχη που εντοπίζονται στο νοσοκομειακό περιβάλλον και ιδίως από τη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Κατά το CDC οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις αποτελούν την 6^η αιτία θανάτου στις ΗΠΑ (πλήρες έγγραφο στο: https://www.who.int/news–room/fact–sheets/detail/antimicrobial–resistance).

Για τον προσδιορισμό της συχνότητας και του αριθμού των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων χρησιμοποιούνται διάφοροι τρόποι καταγραφής, όπως ο υπολογισμός των κρουσμάτων σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο (πχ ετησίως) ή ανά ημέρες νοσηλείας.

Το κόστος των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων έχει υπολογιστεί στις ΗΠΑ στα 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια και πάνω από 2 εκατομμύρια ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις το έτος, ενώ στην Αγγλία στο 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια για πάνω από 100.000 ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις ανά έτος. Στις ΗΠΑ 1 στους 25 ασθενείς εμφανίζει τουλάχιστον μια ενδονοσοκομειακή λοίμωξη ανά ημέρα. Το 2011 καταγράφηκαν 722.000 τέτοιες λοιμώξεις, ενώ απεβίωσαν 75.000 ασθενείς. Οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις ευθύνονται για το 4%-56% των θανάτων των νεογνών ακόμη και στις αναπτυγμένες χώρες.

• Χαρακτηριστικά των Ενδονοσοκομειακών Λοιμώξεων

Οι τρόποι μετάδοσης των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων είναι οι εξής:

Α) από τη μικροβιακή χλωρίδα του ασθενούς (ενδογενώς)

Β) από το προσωπικό του νοσοκομείου μέσω άμεσης επαφής από άτομο σε άτομο ή από το περιβάλλον (νερό, φαγητό, ιατρικό εξοπλισμό). Πρέπει να υπάρχουν πολιτικές για καθαρισμό και απολύμανση των τοίχων, της τουαλέτας και του ιατρικού εξοπλισμού. Ο χώρος θα πρέπει να έχει αέρα που φιλτράρεται προς αποφυγή λοιμώξεων που μεταφέρονται αερογενώς. Ταυτόχρονα τα φίλτρα θα πρέπει να συντηρούνται σωστά και να αλλάζονται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή τους στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και στις αίθουσες των χειρουργείων. Το νερό θα πρέπει να αναλύεται για ύπαρξη παθογόνων μικροοργανισμών. Οι ασθενείς με λοίμωξη θα πρέπει να χρησιμοποιούν διαφορετική τουαλέτα. Το προσωπικό πρέπει να φροντίζει για την προσωπική του υγιεινή, να χρησιμοποιεί αντισηπτικό για τα χέρια μετά από κάθε επαφή με ασθενή και πριν μεταβεί στον επόμενο. Επίσης, μάσκες, γάντια και καλύμματα κεφαλής είναι απαραίτητα κατά την επαφή με ασθενείς με λοίμωξη από πολυανθεκτικά μικρόβια.

• Ταξινόμηση των Ενδονοσοκομειακών Λοιμώξεων

Οι συχνότερες ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις σχετίζονται με λοιμώξεις που προκαλούνται από κεντρικούς φλεβικούς καθετήρες και μικροβιαιμία, ουρολοιμώξεις που σχετίζονται με την τοποθέτηση ουροκαθετήρα, λοιμώξεις χειρουργικών τραυμάτων και λοιμώξεις που σχετίζονται με το μηχανικό αερισμό.

1. Λοιμώξεις που σχετίζονται με την τοποθέτηση ενδαγγειακού καθετήρα (Central line-associated bloodstream infections, CLABSI).

Οι λοιμώξεις που σχετίζονται με τη χρήση ενδαγγειακού καθετήρα προκαλούν μικροβιαιμία και έχουν θνητότητα 12%–25%. Η παρατεταμένη χρήση του καθετήρα και η μη τήρηση των κανόνων υγιεινής συνεπάγεται επιμόλυνση του καθετήρα και μικροβιαιμία. Στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι στις ΜΕΘ προκύπτουν ανά έτος περίπου 30.100 CLABSI.

2. Λοιμώξεις του ουροποιητικού που σχετίζονται με την τοποθέτηση ουροκαθετήρα (Catheter associated urinary tract infections, CAUTI).

Οι λοιμώξεις του ουροποιητικού που σχετίζονται με την τοποθέτηση ουροκαθετήρα είναι παγκοσμίως ο συχνότερος τύπος ενδονοσοκομειακής λοίμωξης. Στις ΗΠΑ κατά το έτος 2011 οι λοιμώξεις αυτές αποτελούσαν πάνω από το 12% των αναφερόμενων λοιμώξεων. Σχετίζονται κυρίως με μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας του ασθενούς όπου ο καθετήρας είναι το μέσο για να εισέλθουν στο ουροποιητικό σύστημα. Ταυτόχρονα η μη τήρηση των κανόνων αλλαγής τους στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα και η εσφαλμένη τοποθέτησή τους με αποτέλεσμα να μην επιτρέπεται το πλήρες άδειασμα της ουροδόχου κύστης και τα ούρα να λιμνάζουν, προδιαθέτει σε ουρολοίμωξη. Σημαντικές είναι και οι επιπλοκές των λοιμώξεων αυτών όπως πυελονεφρίτιδα τόσο στους άνδρες όσο και τις γυναίκες και ορχίτιδα, επιδιδυμίτιδα και προστατίτιδα στους άνδρες ασθενείς.

3. Λοιμώξεις χειρουργικού τραύματος, Surgical site infections (SSI).

Το 2-5% των ασθενών που υφίστανται χειρουργείο αναπτύσσει λοίμωξη του χειρουργικού τραύματος. Σχετίζονται με παρατεταμένη νοσηλεία και αυξημένο κόστος αυτής, καθώς και με αυξημένη θνησιμότητα. Κυρίως προκαλούνται από τον Staphylococcus aureus και η πηγή της λοίμωξης είναι η χλωρίδα του ασθενούς ή εξωγενώς κατά το χειρουργείο.

4. Πνευμονία που σχετίζεται με τον αναπνευστήρα, Ventilator associated pneumonia (VAP).

Η πνευμονία που σχετίζεται με τον αναπνευστήρα εμφανίζεται στους ασθενείς που βρίσκονται υπό μηχανικό αερισμό. Συνήθως εμφανίζεται μέσα σε 48 ώρες από την τοποθέτηση του τραχειοσωλήνα. Ο ασθενής παρουσιάζει εμπύρετο, λευκοπενία και παθολογικό πνευμονικό ψιθύρισμα.

• Πύλες εισχώρησης

Ένα μικρόβιο έχει τη δυνατότητα να εισχωρεί είτε στο δέρμα είτε στο βλεννογόνο κάποιου ξενιστή. Στην πραγματικότητα το υγιές δέρμα που καλύπτει όλο το σώμα εμποδίζει την είσοδο των μικροβίων. Ωστόσο στην περίπτωση που υπάρχει ένας τραυματισμός, δηλαδή λύση της συνέχειας του δέρματος, τα μικρόβια μπορούν να εισχωρήσουν και ως αποτέλεσμα να τον μολύνουν. Έτσι τα μικρόβια αυτά είτε θα μείνουν στο σημείο όπου και μπήκαν και θα δημιουργήσουν τοπική φλεγμονή ή θα προχωρήσουν μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και θα εγκατασταθούν σε διάφορα όργανα.

Οι βλεννογόνοι που αποτελούν πύλη εισόδου για τα μικρόβια είναι:

1. Ο βλεννογόνος της μύτης
2. Ο βλεννογόνος του οφθαλμού
3. Ο βλεννογόνος του στόματος
4. Ο βλεννογόνος των κυψελίδων των πνευμόνων
5. Ο βλεννογόνος του γαστρεντερικού συστήματος (κατάποση μολυσμένων τροφών και νερού, τοποθέτηση μολυσμένων συσκευών ή ατελώς άσηπτων υλικών (ενδοσκόπια)
6. Ο βλεννογόνος του ουροποιητικού συστήματος (είναι δυνατό να μολυνθεί από αντικείμενα όπως ουροκαθετήρες οι οποίοι εισέρχονται μέσω της ουρήθρας.

• Παράγοντες που οδηγούν στην άνοδο των Ενδονοσοκομειακών Λοιμώξεων

Για την άνοδο των δεικτών των νοσοκομειακών λοιμώξεων ως βασικότεροι παράγοντες θεωρούνται η συχνή χρήση αντιμικροβιακών ουσιών, η παρατεταμένη νοσηλεία, οι ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς και η μικροβιακή αντοχή.

1. Η χρήση αντιμικροβιακών ουσιών

Η ολοένα και συχνότερη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών έχει βοηθήσει αρκετά τόσο στην πρόληψη όσο και στη θεραπεία των ασθενειών και των λοιμώξεων. Ωστόσο η συχνή και παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών ευρέος φάσματος οδηγεί στην αύξηση των μικροοργανισμών με πολυμικροβιακή αντοχή. Σε αυτό οδηγεί η πίεση της επιλογής των αντιμικροβιακών φαρμάκων πάνω στα μικρόβια, τα οποία προσπαθούν να αναπτύξουν μηχανισμούς επιβίωσης για άμεση προσαρμογή στις καινούριες περιβαλλοντικές συνθήκες.

2. Οι ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς

Οι ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς είναι η ομάδα ατόμων που τίθεται περισσότερο σε κίνδυνο σχετικά με την εκδήλωση μιας λοίμωξης, ενώ είναι πιθανόν να εμφανίσουν μια νόσο από παθογόνα μικρόβια τα οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες δεν θα προσέβαλαν τους ανοσοεπαρκείς ασθενείς (ευκαιριακές λοιμώξεις).

3. Η μικροβιακή αντοχή

Στις μέρες μας, η αποκτωμένη μικροβιακή αντοχή είναι το βασικότερο πρόβλημα των νοσοκομείων. Για παράδειγμα ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη και ο εντερόκοκκος ανθεκτικός στη βανκομυκίνη είναι οι μεγαλύτεροι Gram θετικοί μικροοργανισμοί οι οποίοι έχουν σχέση με τη μικροβιακή αντοχή. Παρ’ όλα αυτά αν και η μικροβιακή αντοχή είναι ξεκάθαρα η μεγαλύτερη απειλή, η ανθεκτικότητα των ιών και των μυκήτων αποτελεί ακόμη μία σοβαρή απειλή για την υγεία των νοσηλευόμενων ασθενών, εξαιτίας των μικρών θεραπευτικών επιλογών για αυτούς τους παθογόνους μικροοργανισμούς.

4. Άλλοι παράγοντες

Άλλοι παράγοντες που συντελούν στην ανάπτυξη των νοσοκομειακών λοιμώξεων είναι οι λανθασμένες νοσηλευτικές/ιατρικές τεχνικές, η παράταση του χρόνου νοσηλείας κυρίως προεγχειρητικά και η ελλιπής εφαρμογή των άσηπτων τεχνικών. Επιπλέον οι ακατάλληλοι χώροι νοσηλείας, ο συνωστισμός των ασθενών ή επισκεπτών και η άγνοια για το πρόβλημα των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

• Πρόληψη των Ενδονοσοκομειακών Λοιμώξεων

Για τη σωστή και σε βάθος χρόνου αντιμετώπιση των νοσοκομειακών λοιμώξεων απαιτείται αδιάκοπη δράση και ευαισθησία από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό για την παροχή ποιοτικής νοσηλευτικής- ιατρικής φροντίδας αλλά και ορθή κατανόηση των επιμέρους καθηκόντων. Επίσης, για την πρόληψη, τον έλεγχο και την αντιμετώπιση των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων απαραίτητη είναι η συνεχής εκπαίδευση του προσωπικού και η συμμετοχή του σε σχετικά συνέδρια ή σεμινάρια με σκοπό την εκμάθηση των νέων στοιχείων στον τομέα των λοιμώξεων. Ιδιαιτέρως ο νοσηλευτής θα πρέπει να είναι ενήμερος για τις μεθόδους και τις κλινικές εφαρμογές πρόληψης των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων με σκοπό να αναγνωρίζει και να εκτιμά πιθανό κίνδυνο πηγών μόλυνσης στο νοσοκομείο αλλά και να εκπαιδεύεται σχετικά με τη σύγχρονη επιδημιολογία, υγιεινή, παθολογία, φαρμακολογία, αλλά και τους τρόπους μετάδοσης των παθογόνων μικροβίων.

Για τον περιορισμό και την αποφυγή της διασποράς των μικροοργανισμών που εμφανίζονται στο νοσοκομειακό περιβάλλον είναι σημαντική η εφαρμογή των παρακάτω μέτρων:

• Πλύσιμο των χεριών:

Σωστό πλύσιμο των χεριών πριν αλλά και μετά από κάθε επαφή με τον ασθενή

• Χρήση των γαντιών:

Η χρήση των γαντιών είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση και τη δημιουργία ενός φραγμού μεταξύ του αίματος, των σωματικών υγρών, των εκκρίσεων του βλεννογόνου και των χεριών του προσωπικού υγείας.

• Απαραίτητη προφύλαξη:

Εκτός από τη χρήση των γαντιών η οποία συνιστάται σε κάθε περίπτωση, οι νοσηλευτές θα πρέπει να φορούν κατάλληλα ρούχα όπως είναι η προστατευτική στολή, ο σκούφος κι η μάσκα όταν έρχονται σε επαφή με το αίμα ή τα σωματικά υγρά ανάλογα όμως με το είδος της λοίμωξης.

• Η αποστείρωση:

Είναι βασικό το πλύσιμο κι η αποστείρωση των οργάνων και των εργαλείων που θα χρησιμοποιηθούν ξανά.

• Η απομόνωση:

Ασθενείς οι οποίοι παρουσιάζουν ιδιαίτερες μολυσματικές νόσους θα πρέπει να απομονώνονται σε ειδικά δωμάτια.

• Η προσωπική ενδυμασία:

Είναι σημαντική η καθημερινή αλλαγή της προσωπικής ενδυμασίας.

• Κατευθυντήριες Οδηγίες

Οι κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την πρόληψη των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων αναφέρονται σε ένα σύνολο κανόνων που έχουν ως σκοπό τους την αποφυγή της μετάδοσης των μικροοργανισμών στους ασθενείς αλλά και στο περιβάλλον του νοσοκομείου γενικότερα. Μάλιστα, οι οδηγίες αυτές βασίζονται σε μέτρα όπου θα πρέπει να τηρούνται από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και προς τους ασθενείς ανάλογα σε κάθε περίπτωση με το είδος της λοίμωξης. Επιπλέον, το προσωπικό φέρει την ευθύνη για την τήρηση των μέτρων και πρέπει να εκπαιδεύει αναλόγως και τους ασθενείς ή επισκέπτες για τη λήψη των μέτρων αυτών αλλά και να επισημαίνει την αξία του πλυσίματος των χεριών σε κάθε επαφή με τον ασθενή ή με μολυσμένο αντικείμενο.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις σύμφωνα με τους κανόνες του CDC περιλαμβάνουν τα παρακάτω:

• Βασικές Προφυλάξεις:

Οι βασικές προφυλάξεις έχουν σχεδιαστεί για να αποτρέψουν ή να μειώσουν τον κίνδυνο μετάδοσης των λοιμώξεων διαμέσου των σωματικών υγρών ή του αίματος και συνιστώνται σε όλους τους εργαζομένους και τους επισκέπτες του νοσοκομείου.

• Υγιεινή των χεριών

Τα χέρια θα πρέπει πριν και μετά από την επαφή με τον ασθενή (σωματικά υγρά, αίμα, εκκρίσεις, απεκκρίσεις) να πλένονται. Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα χέρια θα πρέπει να πλυθούν ανάμεσα στις διαδικασίες που πραγματοποιούνται στον ασθενή με σκοπό να αποφευχθεί η μόλυνση από διαφορετικά σημεία του σώματος. Τέλος, το πλύσιμο των χεριών προτείνεται ως η απλούστερη και πιο αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης των νοσοκομειακών λοιμώξεων και πιο συγκεκριμένα συστήνεται η χρήση του σαπουνιού για την καθημερινότητα, ενώ η χρήση αντισηπτικού σαπουνιού για ειδική νοσηλευτική φροντίδα.

• Χρήση γαντιών

Η χρήση των γαντιών έχει ως σκοπό τη δημιουργία ενός φραγμού ανάμεσα στα χέρια του εργαζομένου και του αίματος ή των σωματικών υγρών, των εκκρίσεων-απεκκρίσεων του ασθενή αλλά και την ελάττωση της διασποράς των μικροοργανισμών από τον ασθενή προς τον εργαζόμενο ή από ασθενή σε ασθενή μέσω του εργαζομένου. Ακόμη, η χρήση τους θα πρέπει να συμπληρώνει το πλύσιμο των χεριών και όχι να το αντικαθιστά.

• Χρήση προστατευτικής στολής και μάσκας

Η προστατευτική αυτή στολή χρησιμεύει στην προστασία του δέρματος αλλά και στην αποφυγή καταστροφής/ λερώματος της ενδυμασίας κατά την παροχή φροντίδας. Είναι μιας χρήσεως, αδιάβροχη κι ολόσωμη, πρέπει να αφαιρείται σύντομα και στη συνέχεια πλένονται τα χέρια για να μην υπάρχει μεταφορά των μικροβίων στους υπόλοιπους ασθενείς. Η χρήση της μάσκας γίνεται για την προστασία τόσο των εργαζομένων όσο και των ασθενών και έχει ως σκοπό την προστασία της μύτης και του στόματος από σταγονίδια κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων της νοσηλείας του ασθενούς.

• Χρήση αιχμηρών αντικειμένων

Η χρήση αιχμηρών αντικειμένων όπως μαχαιριών, νυστεριών και βελόνων απαιτεί την ανάλογη προσοχή για να αποφευχθεί πιθανός τραυματισμός. Για όλα τα αιχμηρά αυτά αντικείμενα ύστερα από τη χρήση τους απαιτείται η απόρριψη στα ειδικά δοχεία με αποφυγή συμπίεσή τους για να χωρέσουν μέσα σε αυτά, και το καπάκι της βελόνας δε θα πρέπει να τοποθετείται ξανά όταν αφαιρείται.

• Διαχείριση μολυσματικών απορριμμάτων

Εκτός από όλα τα υπόλοιπα μέτρα που λαμβάνονται για τη μείωση του κινδύνου της λοίμωξης σημαντική είναι κι η διαχείριση των απορριμμάτων. Σε περίπτωση που ο νοσηλευτής εντοπίσει χρησιμοποιημένες βελόνες ή οποιαδήποτε άλλα αιχμηρά αντικείμενα, θα πρέπει να τα μαζέψει με κάποια λαβίδα και μετά να τα απορρίψει σε ειδικά δοχεία. Επίσης, θα πρέπει να προσέχει και τον καθαρισμό των δαπέδων καθώς εκεί συχνά

εμφανίζονται κηλίδες αίματος και για αυτό θα πρέπει να φοράει γάντια, να χρησιμοποιήσει κάποιο απολυμαντικό και στη συνέχεια με ένα χαρτί να τις απομακρύνει και να το απορρίπτει στον κάδο των μολυσματικών μαζί με τα γάντια.

• Προληπτικά μέτρα ανά Τμήματα ή Κλινικές

• Μονάδα Εντατικής Θεραπείας

Η εισαγωγή των ασθενών στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας εμφανίζει 5-10 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα κινδύνου για την απόκτηση νοσοκομειακών λοιμώξεων σχετικά με αυτές που αποκτήθηκαν σε κλινικές όπως παθολογικές ή χειρουργικές. Η πρόληψη, ο έλεγχος κι η αντιμετώπιση των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων παίζει σημαντικό ρόλο και εξαρτάται από την τακτική ενημέρωση αλλά και το ενδιαφέρον του προσωπικού. Μάλιστα, οι βασικές προϋποθέσεις για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός είναι:

– Η διασφάλιση του καθαρού από το μολυσμένο

– Ο τακτικός καθαρισμός κι η απολύμανση του χώρου και των επιφανειών με διάφορα απολυμαντικά

– Η ύπαρξη ενός προθάλαμου για το πλύσιμο των χεριών και το ντύσιμο του εργαζομένου στο δωμάτιο απομόνωσης

• Χώρος Χειρουργείου

Η παροχή φροντίδας από το νοσηλευτή κατά τη διάρκεια του χειρουργείου χωρίζεται σε δύο κατηγορίες, την άμεση νοσηλευτική φροντίδα προς τον ασθενή, αλλά και την έμμεση νοσηλευτική φροντίδα η οποία περιλαμβάνει την προετοιμασία, την οργάνωση και το χειρισμό των εργαλείων και των υλικών της εγχείρησης τα οποία στο τέλος χρησιμοποιούνται στον ασθενή.

Πιο συγκεκριμένα, οι δύο βασικές κατηγορίες νοσηλευτών στη διάρκεια του χειρουργείου είναι ο εργαλειοδότης νοσηλευτής κι ο νοσηλευτής κυκλοφορίας. Ο εργαλειοδότης νοσηλευτής, προετοιμάζει τα χειρουργικά εργαλεία, βοηθάει στην ένδυση των χειρουργών, στην προετοιμασία του πεδίου και στην κάλυψη του ασθενούς, ενώ παράλληλα παρατηρεί και προλαμβάνει τυχόν λάθη κατά την αντισηψία. Ο νοσηλευτής κυκλοφορίας βοηθάει στον ανεφοδιασμό των υλικών των χειρουργών, του αναισθησιολόγου και του εργαλειοδότη, ενώ πρέπει να διατηρεί ένα ασφαλές και άσηπτο περιβάλλον όπου θα επικρατεί ησυχία.

• Λειτουργία της Επιτροπής Ελέγχου των Νοσοκομειακών Λοιμώξεων

Η Επιτροπή Ελέγχου των Νοσοκομειακών Λοιμώξεων (ΕΕΝΛ) ευθύνεται για την παρατήρηση, τον έλεγχο και την καταγραφή των στοιχείων των νοσοκομειακών λοιμώξεων. Μάλιστα, η επιτροπή διαθέτει εκπροσώπους από τις περισσότερες ειδικότητες όπως παθολογία, χειρουργική, ορθοπεδική αλλά και για τις υπόλοιπες υπηρεσίες που διαθέτει το νοσοκομείο όπως η τεχνική υπηρεσία, η υπηρεσία καθαριότητας, τα μαγειρεία κ.λπ. Αυτό συμβαίνει γιατί οι επιπτώσεις των λοιμώξεων αλλά και οι οδηγίες πρόληψης και ελέγχου αναφέρονται σε όλα τα τμήματα και έτσι τα όποια συμπεράσματα και η λήψη αποφάσεων απαιτεί τη συμμετοχή των περισσότερων τμημάτων του νοσοκομείου. Η Επιτροπή Ελέγχου των Νοσοκομειακών Λοιμώξεων θα πρέπει να επαγρυπνεί και να τηρεί τα βασικά μέτρα πρόληψης τόσο για τις λοιμώξεις που προκύπτουν ενδονοσοκομειακά, αλλά και εκείνες που έρχονται στο νοσοκομείο από την κοινότητα.

Σαν απόρροια όλων των παραπάνω το συμπέρασμα είναι ένα:

παρόλο που, δυστυχώς, οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις αποτελούν πρόκληση και ταυτόχρονα στοίχημα για όλους τους επαγγελματίες υγείας, ώστε να ελαχιστοποιείται στο μέτρο του δυνατού η εμφάνισή τους, εντούτοις η συνολική προσπάθεια και η μαζική τήρηση των οδηγιών θα προσφέρει θετικά αποτελέσματα και θα συμβάλλει στην πρόληψή τους.

Γιατί, ακολουθώντας το παράδειγμα του πατέρα της ιατρικής, Ιπποκράτη (460 π.Χ.-377 π.Χ.), ΄΄είναι καλύτερο να προλαβαίνεις την ισορροπία της υγείας σου, παρά να θεραπεύεις την αρρώστια σου΄΄!

Πηγές:

1. https://eody.gov.gr/wp-content/uploads/2019/07/ma-nosokomeia-odigies-3.pdf

2. Gillespie, E., Rodrigues, A., Wright, L., Williams, N., Stuart, RL. (2013). Improving antibiotic stewardship by involving nurses. Am J infect control 41 (4), 365-367.

3. Γαβριήλ, Ν., Καλοβούλου, Λ., Σοφός, Α. (1997). Νοσοκομειακές Λοιμώξεις, Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιανού, Αθήνα.

4. Demling, R. H., & Waterhouse, B. (2007). The increasing problem of wound bacterial burden and infection in acute and chronic soft-tissue wounds caused by methicillin resistant Staphylococcus aureus. Journal of burns and wounds, 7, e8.

5. HAI Data and Statistics I HAI I CDC. www.cdc.gov. 2019-01-7.

6. Khan, H.A., Baig, F.K., Mehboob, R. (2017). Nosocomial infections: Epidemiology, Prevention, Control and Surveillance. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine, 7(5), 478-482.

7. ΚΕΕΛΠΝΟ. (2015). Οδηγίες για τη σύνταξη του εσωτερικού κανονισμού πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων σε χώρους υπηρεσιών παροχής υγείας. Διαθέσιμο στο: www.keelpno.gr/ …/Οδηγίες%20για%20τη%20σύνταξη%20του%20Εσωτερικού%20Κ. Τελευταία προσπέλαση 28 Φεβρουαρίου 2019.

8. Magill, S.S., Edwards, J.R., Bamberg, W., et al. Multistate Point-Prevalence Survey of Health Care-Associated Infections. N Engl J Med 2014;370:1198-208.

9. Carter, E.J., Pallin, D.J., Mandel, L., Sinette, C., Schuur, J.D. (2016). A Qualitative Study of Factors Facilitating Clinical Nurse Engagement in Emergency Department Catheter-Associated Urinary Tract Infection Prevention. J Nurs Adm.. 46(10), 495-500. Doi:10.1097/NNA.0000000000000392.

10. Chambers, H. (2001). The changing epidemiology of Staphylococcus aureus? Emergency Infect Dis, 7(2), 178-182.

11. Doran, K.S., Banerjee, A., Disson, O., Lecuit, M. (2013). Concepts and Mechanisms: crossing host barriers. Cold Spring Harb Perspect Med. 1;3(7). Pii: a010090. Doi: 10.1101/chsperspect.a010090

12. Αποστολοπούλου, Ε. (2000). Νοσοκομειακές Λοιμώξεις, Εκδόσεις Πασχαλίδης, Αθήνα.

13. Benett, J. & Brachman, P. (2004). Νοσοκομειακές Λοιμώξεις, Ιατρικές Εκδόσεις Πασχαλίδης, Αθήνα.

14. Kasper, D.L., Fauci, A.S., Hauser, S.L., Longo, D.L., Jameson, J.L., Loscal, J. (2018). Harrison Εσωτερική Παθολογία: Εσωτερικό Εγχειρίδιο. Έκδοση 19η , Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιανού Α.Ε. , Αθήνα.

15. Corona, F. & Martinez, J. (2013). Phenotypic Resistance to Antibiotics. Antibiotics, 2(2): 237-255. Doi: 10.3390/antibiotics2020237/

16. Boucher, H.W. & Corey, G.R. (2008). Epidemiology of Methicillin-Resistance Staphylococcus aureus, Clin Infect 46, 344-349. Doi: 10.1086/533590.

17. Weinsteinz J., Hierholzer, W., Gamer, S. (1998). Isolation Precautions in Hospitals, Hospital infections 4th Ed., Philadelphia, 189-198.

18. Ραγιά, Α. (2002). Βασική Νοσηλευτική, Θεωρητικές και Δεοντολογικές Αρχές, Έκδοση 5η, Παρισιανού Α.Ε. Αθήνα.

19. Ξηρουχάκη, Ε. & Γιαμαρέλλου, Ε. (1998). Κανόνες Ιατρικής στο νοσοκομειακό περιβάλλον, Ιατρική, 74(1), 61-77.

20. Moran, V. & Heuertz, R. (2017). Cross Contamination: Are Hospital Gloves Reservoirs for Nosocomial Infections? Hosp Top., 95(3), 57-62. Doi: 10.1080/00185868.2017.1300484.

21. https://www.cdc.gov/infectioncontrol/guidlines/isolation/index.html.

22. Tibals, J. (1996). Teaching hospital medical staff to handwash. Med J Aust., 164(7), 395-8.

23. Παπαδάκη, Α. (2003). Το χειρουργείο στη βασική νοσηλευτική εκπαίδευση, Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας, Αθήνα.