Απώλεια μνήμης και τραύμα

Θυμάσαι εκείνη τη φορά που ξάπλωνες στον καναπέ σου και κοιτούσες το ταβάνι αναλογιζόμενος τη ζωή σου και ξαφνικά θυμήθηκες κάτι πολύ κακό που σου συνέβη στο παρελθόν; Κάτι τόσο έντονο που, και μόνο η θύμησή του, σε γέμισε άγχος, λύπη και ένα αίσθημα ότι τα έχεις χάσει, γιατί πώς είναι δυνατόν να είχες ξεχάσει κάτι τέτοιο; Στην αρχή θεώρησες ότι η φαντασία σου σου παίζει παιχνίδια ή ίσως να ήταν ένα από αυτά τα όνειρα που σε αφήνουν να αιωρείσαι μεταξύ του «ήταν όνειρο ή πραγματικότητα;». Στη συνέχεια, όμως, κατάλαβες ότι ήταν πραγματικότητα και άρχισες να το σκέφτεσαι όλο και πιο έντονα μέχρι που ξεκαθάρισαν σχεδόν όλα και σιγουρεύτηκες ότι δεν είσαι τρελός. Κάπου εκεί, ωστόσο, συνειδητοποίησες ότι πάλι κάτι λείπει, κάποιο κομμάτι του παζλ δεν έχει επιστρέψει στη μνήμη σου κι εσύ έμεινες με ένα απίστευτο άγχος. Αυτό το κάτι που συνεχίζεις να μη θυμάσαι είναι πολύ κακό; Σου συνέβη κάτι ακόμα χειρότερο που, αν το θυμόσουν, θα σε έριχνε σε βαριά κατάθλιψη ή είναι απλά κάτι ασήμαντο μπροστά σε όσα θυμήθηκες ήδη που ο εγκέφαλός σου σου λέει ότι δεν έχει αξία να το επαναφέρει; Αλλά πώς γίνεται να μην το θυμάσαι, όταν την ίδια στιγμή είσαι τόσο σίγουρος ότι κάτι ακόμα υπάρχει; Κάτι ακόμα που μπορεί να σου πάρει μήνες ή και χρόνια μέχρι να το θυμηθείς. Και ως τότε μένεις με την αβεβαιότητα και ένα μόνιμο άγχος που προκαλείται από την ανασφάλεια της αμνησίας.

Όταν ένας άνθρωπος περνάει μια τραυματική κατάσταση, όπως είναι η κακοποίηση, ο εγκέφαλός του έχει διάφορες λύσεις για να τον προστατέψει από τις ψυχολογικές συνέπειες. Μια από αυτές είναι η απώλεια μνήμης, γνωστή και ως διάσχιση ή αποσύνδεση. Στην ουσία, το άτομο αποστασιοποιείται από το τραυματικό γεγονός και το αγνοεί στην καθημερινότητά του, με αποτέλεσμα να προστατεύεται από τις συνέπειές του και τον ψυχολογικό πόνο που θα του προκαλούσε η ανάμνησή του. Ως αποτέλεσμα, καταφέρνει να είναι λειτουργικό στη ρουτίνα του. Παρ’ όλα αυτά, κάποια στιγμή η καταπιεσμένη αυτή ανάμνηση επιστρέφει. Αυτό συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος καταλάβει πως το άτομο αισθάνεται ασφάλεια και είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί το τι συνέβη. Η επιστροφή της ανάμνησης, όμως, δεν είναι τόσο απλή όσο ακούγεται. Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρέπει να περάσει καιρός -μήνες ή ακόμα και χρόνια, ανάλογα με το μέγεθος του τραύματος- μέχρι να αρχίσει η αποκατάσταση της μνήμης, όμως και πάλι η διαδικασία γίνεται σταδιακά. Δεν επιστρέφει απευθείας ολόκληρο το σκηνικό, αλλά διάσπαρτα κομμάτια του, τα οποία εσύ καλείσαι να βάλεις σε μια σειρά μέχρι να φτιάξεις ολόκληρο το παζλ. Η διαδικασία αυτή δε γίνεται μεμονωμένα, γιατί ο εγκέφαλός σου προσπαθεί να σε προστατέψει ακόμα και όταν θεωρεί πως δεν το χρειάζεσαι πια. Ξέρω ότι μιλάμε για μια επώδυνη και χρονοβόρα διαδικασία που σε εξαντλεί ψυχολογικά, αλλά όλο αυτό συμβαίνει για το καλό σου.

Σκέψου κάποια στιγμή να θυμόσουν εντελώς ξαφνικά ότι κάποιος κάποτε σε κακοποίησε σεξουαλικά. Σκέψου να θυμόσουν μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια της κακοποίησης και να έπρεπε απευθείας να το διαχειριστείς και να καταφέρεις να ζήσεις με αυτό χωρίς να τρελαθείς. Τώρα σκέψου να θυμόσουν ένα μικρό κομμάτι του ίδιου σκηνικού και μετά ένα άλλο μικρό κομμάτι και ένα άλλο μικρό κομμάτι. Σε ποια περίπτωση θα το «χώνευες» καλύτερα;

Η διάσχιση είναι αμυντικός μηχανισμός του οργανισμού σου, που έχει ως στόχο να σε βοηθήσει να αντιμετωπίσεις το τραύμα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Σου δίνει το χρόνο που χρειάζεσαι για να συμφιλιωθείς με την ιδέα ότι υπήρξες θύμα και να μη χάσεις το μυαλό σου. Με άλλα λόγια, σε βοηθάει να επιβιώσεις. Το τραύμα -όσο δεν το θυμάσαι ακόμα- εκδηλώνεται με διάφορες μορφές. Μπορεί να είναι ένα αίσθημα φόβου ή άγχους, επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες ή ανεξήγητες -στην παρούσα φάση- αντανακλαστικές αντιδράσεις και εκδηλώσεις συναισθημάτων σε διάφορα σκηνικά. Αυτό συμβαίνει, διότι, μπορεί να μη θυμάσαι καθαρά το τραύμα, αλλά αυτό δε σημαίνει πως αυτό δεν υπάρχει. Ο εγκέφαλός σου έχει αποθηκεύσει την τραυματική εμπειρία σε έναν ξεχωριστό φάκελο και την έχει κρατήσει «παγωμένη», ως ότου γίνει εμφανές ότι είσαι έτοιμος να την αντιμετωπίσεις.

Πώς, όμως, επιστρέφουν αυτές οι αναμνήσεις; Συνήθως χρειάζεται ένα έναυσμα για να θυμηθείς κάτι από το παρελθόν. Ξέρεις, μια γνώριμη μυρωδιά, ένας ήχος που συνειρμικά σε οδηγούν σε ένα συμβάν ή έναν άνθρωπο. Κάπου εκεί γίνεται το πρώτο βήμα της αποκατάστασης της μνήμης. Θυμάσαι κάτι μικρό που σε οδηγεί σε κάτι μεγαλύτερο. Και όταν αποκτήσεις μια εικόνα στο μυαλό σου, συνειδητοποιείς ότι, όλον αυτόν τον καιρό, υποσυνείδητα αντιδρούσες σαν να θυμόσουν. Όταν ανέβαινες σε σκάλες, αφού πρώτα άφηνες την παρέα σου να περάσει μπροστά σου, ή ένιωθες άβολα όταν η παρέα ήταν από πίσω σου. Και μετά από ένα χρόνο θυμήθηκες ότι κάποιος κάποτε «έπαιζε» συνέχεια με το να επιχειρεί να σε σπρώξει για πλάκα από τις σκάλες, αλλά αυτό οδήγησε στο να χτυπήσεις πολλές φορές, έστω και λίγο. Οπότε όταν θυμάσαι αυτό το «παιχνίδι» και το συνδυάζεις με το γεγονός ότι πλέον θέλεις πάντα να έχεις μπροστά σου τον άλλο σε σκάλες για να τον βλέπεις και να προλάβεις μια πιθανή κίνησή του, καταλαβαίνεις ότι, μπορεί ο εγκέφαλός σου να σε προστατεύει από την ανάμνηση, αλλά σε προστατεύει και από την πιθανή επανάληψη του συμβάντος.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα θέλεις να νευριάσεις με τον εαυτό του που έχει μισές εικόνες και δεν μπορεί να συγκεντρωθεί για να αποκαταστήσει ολόκληρη την ανάμνηση, μην το κάνεις. Σίγουρα είναι μια επώδυνη και κουραστική διαδικασία, αλλά είσαι ασφαλής, ακόμα και με τη μισή ανάμνηση. Έχει προνοήσει ο εγκέφαλός σου γι’ αυτό. Η επούλωση θέλει το χρόνο της. Το ίδιο κι εσύ.

Πηγές

Τόνια Αλεξανδρή – Μνήμη, φόβος και διάσχιση

[http://www.trauma-art-alexandritonya.com/?page_id=383&lang=el]

Παναγιώτα Κυπραίου – Διασχιστική Διαταραχή ταυτότητας (ΔΔΤ / DID) [http://www.psychotherapeia.net.gr/articles-psyxologoi-marousi-psyxotherapeftes-marousi/diatarahes-proswpikothtas/592-diashistikh-diataraxh-taftothtas]

TrueMed-ForLivingMore

Απώλεια μνήμης και τραύμα

Μαρίνα Σουζέρογλου

Θυμάσαι εκείνη τη φορά που ξάπλωνες στον καναπέ σου και κοιτούσες το ταβάνι αναλογιζόμενος τη ζωή σου και ξαφνικά θυμήθηκες κάτι πολύ κακό που σου συνέβη στο παρελθόν; Κάτι τόσο έντονο που, και μόνο η θύμησή του, σε γέμισε άγχος, λύπη και ένα αίσθημα ότι τα έχεις χάσει, γιατί πώς είναι δυνατόν να είχες ξεχάσει κάτι τέτοιο; Στην αρχή θεώρησες ότι η φαντασία σου σου παίζει παιχνίδια ή ίσως να ήταν ένα από αυτά τα όνειρα που σε αφήνουν να αιωρείσαι μεταξύ του «ήταν όνειρο ή πραγματικότητα;». Στη συνέχεια, όμως, κατάλαβες ότι ήταν πραγματικότητα και άρχισες να το σκέφτεσαι όλο και πιο έντονα μέχρι που ξεκαθάρισαν σχεδόν όλα και σιγουρεύτηκες ότι δεν είσαι τρελός. Κάπου εκεί, ωστόσο, συνειδητοποίησες ότι πάλι κάτι λείπει, κάποιο κομμάτι του παζλ δεν έχει επιστρέψει στη μνήμη σου κι εσύ έμεινες με ένα απίστευτο άγχος. Αυτό το κάτι που συνεχίζεις να μη θυμάσαι είναι πολύ κακό; Σου συνέβη κάτι ακόμα χειρότερο που, αν το θυμόσουν, θα σε έριχνε σε βαριά κατάθλιψη ή είναι απλά κάτι ασήμαντο μπροστά σε όσα θυμήθηκες ήδη που ο εγκέφαλός σου σου λέει ότι δεν έχει αξία να το επαναφέρει; Αλλά πώς γίνεται να μην το θυμάσαι, όταν την ίδια στιγμή είσαι τόσο σίγουρος ότι κάτι ακόμα υπάρχει; Κάτι ακόμα που μπορεί να σου πάρει μήνες ή και χρόνια μέχρι να το θυμηθείς. Και ως τότε μένεις με την αβεβαιότητα και ένα μόνιμο άγχος που προκαλείται από την ανασφάλεια της αμνησίας.

Όταν ένας άνθρωπος περνάει μια τραυματική κατάσταση, όπως είναι η κακοποίηση, ο εγκέφαλός του έχει διάφορες λύσεις για να τον προστατέψει από τις ψυχολογικές συνέπειες. Μια από αυτές είναι η απώλεια μνήμης, γνωστή και ως διάσχιση ή αποσύνδεση. Στην ουσία, το άτομο αποστασιοποιείται από το τραυματικό γεγονός και το αγνοεί στην καθημερινότητά του, με αποτέλεσμα να προστατεύεται από τις συνέπειές του και τον ψυχολογικό πόνο που θα του προκαλούσε η ανάμνησή του. Ως αποτέλεσμα, καταφέρνει να είναι λειτουργικό στη ρουτίνα του. Παρ’ όλα αυτά, κάποια στιγμή η καταπιεσμένη αυτή ανάμνηση επιστρέφει. Αυτό συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος καταλάβει πως το άτομο αισθάνεται ασφάλεια και είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί το τι συνέβη. Η επιστροφή της ανάμνησης, όμως, δεν είναι τόσο απλή όσο ακούγεται. Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρέπει να περάσει καιρός -μήνες ή ακόμα και χρόνια, ανάλογα με το μέγεθος του τραύματος- μέχρι να αρχίσει η αποκατάσταση της μνήμης, όμως και πάλι η διαδικασία γίνεται σταδιακά. Δεν επιστρέφει απευθείας ολόκληρο το σκηνικό, αλλά διάσπαρτα κομμάτια του, τα οποία εσύ καλείσαι να βάλεις σε μια σειρά μέχρι να φτιάξεις ολόκληρο το παζλ. Η διαδικασία αυτή δε γίνεται μεμονωμένα, γιατί ο εγκέφαλός σου προσπαθεί να σε προστατέψει ακόμα και όταν θεωρεί πως δεν το χρειάζεσαι πια. Ξέρω ότι μιλάμε για μια επώδυνη και χρονοβόρα διαδικασία που σε εξαντλεί ψυχολογικά, αλλά όλο αυτό συμβαίνει για το καλό σου.

Σκέψου κάποια στιγμή να θυμόσουν εντελώς ξαφνικά ότι κάποιος κάποτε σε κακοποίησε σεξουαλικά. Σκέψου να θυμόσουν μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια της κακοποίησης και να έπρεπε απευθείας να το διαχειριστείς και να καταφέρεις να ζήσεις με αυτό χωρίς να τρελαθείς. Τώρα σκέψου να θυμόσουν ένα μικρό κομμάτι του ίδιου σκηνικού και μετά ένα άλλο μικρό κομμάτι και ένα άλλο μικρό κομμάτι. Σε ποια περίπτωση θα το «χώνευες» καλύτερα;

Η διάσχιση είναι αμυντικός μηχανισμός του οργανισμού σου, που έχει ως στόχο να σε βοηθήσει να αντιμετωπίσεις το τραύμα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Σου δίνει το χρόνο που χρειάζεσαι για να συμφιλιωθείς με την ιδέα ότι υπήρξες θύμα και να μη χάσεις το μυαλό σου. Με άλλα λόγια, σε βοηθάει να επιβιώσεις. Το τραύμα -όσο δεν το θυμάσαι ακόμα- εκδηλώνεται με διάφορες μορφές. Μπορεί να είναι ένα αίσθημα φόβου ή άγχους, επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες ή ανεξήγητες -στην παρούσα φάση- αντανακλαστικές αντιδράσεις και εκδηλώσεις συναισθημάτων σε διάφορα σκηνικά. Αυτό συμβαίνει, διότι, μπορεί να μη θυμάσαι καθαρά το τραύμα, αλλά αυτό δε σημαίνει πως αυτό δεν υπάρχει. Ο εγκέφαλός σου έχει αποθηκεύσει την τραυματική εμπειρία σε έναν ξεχωριστό φάκελο και την έχει κρατήσει «παγωμένη», ως ότου γίνει εμφανές ότι είσαι έτοιμος να την αντιμετωπίσεις.

Πώς, όμως, επιστρέφουν αυτές οι αναμνήσεις; Συνήθως χρειάζεται ένα έναυσμα για να θυμηθείς κάτι από το παρελθόν. Ξέρεις, μια γνώριμη μυρωδιά, ένας ήχος που συνειρμικά σε οδηγούν σε ένα συμβάν ή έναν άνθρωπο. Κάπου εκεί γίνεται το πρώτο βήμα της αποκατάστασης της μνήμης. Θυμάσαι κάτι μικρό που σε οδηγεί σε κάτι μεγαλύτερο. Και όταν αποκτήσεις μια εικόνα στο μυαλό σου, συνειδητοποιείς ότι, όλον αυτόν τον καιρό, υποσυνείδητα αντιδρούσες σαν να θυμόσουν. Όταν ανέβαινες σε σκάλες, αφού πρώτα άφηνες την παρέα σου να περάσει μπροστά σου, ή ένιωθες άβολα όταν η παρέα ήταν από πίσω σου. Και μετά από ένα χρόνο θυμήθηκες ότι κάποιος κάποτε «έπαιζε» συνέχεια με το να επιχειρεί να σε σπρώξει για πλάκα από τις σκάλες, αλλά αυτό οδήγησε στο να χτυπήσεις πολλές φορές, έστω και λίγο. Οπότε όταν θυμάσαι αυτό το «παιχνίδι» και το συνδυάζεις με το γεγονός ότι πλέον θέλεις πάντα να έχεις μπροστά σου τον άλλο σε σκάλες για να τον βλέπεις και να προλάβεις μια πιθανή κίνησή του, καταλαβαίνεις ότι, μπορεί ο εγκέφαλός σου να σε προστατεύει από την ανάμνηση, αλλά σε προστατεύει και από την πιθανή επανάληψη του συμβάντος.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα θέλεις να νευριάσεις με τον εαυτό του που έχει μισές εικόνες και δεν μπορεί να συγκεντρωθεί για να αποκαταστήσει ολόκληρη την ανάμνηση, μην το κάνεις. Σίγουρα είναι μια επώδυνη και κουραστική διαδικασία, αλλά είσαι ασφαλής, ακόμα και με τη μισή ανάμνηση. Έχει προνοήσει ο εγκέφαλός σου γι’ αυτό. Η επούλωση θέλει το χρόνο της. Το ίδιο κι εσύ.

Πηγές

Τόνια Αλεξανδρή – Μνήμη, φόβος και διάσχιση

[http://www.trauma-art-alexandritonya.com/?page_id=383&lang=el]

Παναγιώτα Κυπραίου – Διασχιστική Διαταραχή ταυτότητας (ΔΔΤ / DID) [http://www.psychotherapeia.net.gr/articles-psyxologoi-marousi-psyxotherapeftes-marousi/diatarahes-proswpikothtas/592-diashistikh-diataraxh-taftothtas]

TrueMed-ForLivingMore