Οι Χειρότερες ιατρικές πρακτικές στην ιστορία

Όσο απίθανο και αν φαίνεται, οι πρώτες ιατρικές γνώσεις και θεραπείες που χρησιμοποιήθηκαν από το ανθρώπινο είδος χρονολογούνται πολύ πριν τις απαρχές της ιστορίας.

Μελέτες σε θανάσιμα τραύματα των Neanderthal, οδηγούν πολλούς ειδικούς στην υπόθεση πως η επούλωση τούς υποβοηθήθηκε ιατρικά. Η πρώτη καταγεγραμμένη συνταγογράφηση στην ιστορία έγινε από μάγους-γιατρούς στην αρχαία Μεσοποταμία (2000 έτη Π.Χ.).

Φυσικά η περιορισμένη γνώση και η τάση για μυθοπλασία που χαρακτήριζε αυτές τις εποχές, οδήγησε σε πολλές αμφισβητούμενες, πλέον, θεραπευτικές αγωγές.

Παρακάτω θα δούμε κάποιες από τις χειρότερες ιατρικές πρακτικές στην ιστορία.

Τρυπανισμός

Μία από τις πιο πολυχρησιμοποιημένες ιατρικές αυτές αγωγές, ήταν ο τρυπανισμός. ‘Όπως υποδηλώνει και ο ελληνικός όρος, η τεχνική αυτή περιλαμβάνει την διάνοιξή τρύπας στο κρανίο του ασθενούς, εκθέτοντας την μήνιγγα.

Με τον τρόπο αυτό αποσκοπούσαν να απελευθερώσουν τα “κακά πνεύματα” που βρισκόταν μέσα στο κρανίο. Κρανία που είχαν υποστεί τρυπανισμό έχουν βρεθεί ήδη από την νεολιθική περίοδο (όταν ένα οστό κοπεί και επουλωθεί αφήνει μία χαρακτηριστική εικόνα στο σημείο τομής, που υποδηλώνει ότι το άτομο μάλλον υπέστει χειρουργική επέμβαση).

Όσο παράξενη και αν ήταν αυτή η θεραπεία, βοηθούσε όντως μερικές περιπτώσεις τραυματισμού στο κεφάλι, ώστε να αφαιρεθούν θρύμματα οστού και εγκλωβισμένο αίμα. Τα χρόνια που ακολούθησαν πολλοί ιατροί χρησιμοποίησαν τον τρυπανισμό για την θεραπεία πονοκεφάλου και επιληψίας, με ορισμένους να την υποστηρίζουν ακόμα και σήμερα με διάφορα ψεύδοεπιστημονικά επιχειρήματα. Τουλάχιστον στις μέρες μας έχουν ανακαλυφθεί τα αναισθητικά.

Φλεβοτομή

Η μακράν πιο παράξενη και πολυχρησιμοποιημένη θεραπεία στην ιστορία είναι η φλεβοτομή. Η φλεβοτομή γινόταν είτε με σκαριφισμό (πληγές που αφήναν το αίμα να ρέει) είτε με βδέλλες και αρκετές θεωρίες προσπάθησαν να την κατανοήσουν.

Την εποχή του Ιπποκράτη λίγα ήταν γνωστά για το κυκλοφορικό σύστημα, καθώς η επικρατής άποψη ήθελε το αίμα να μένει στατικό στις φλέβες. Ο Ιπποκράτης θεώρησε πώς το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από τέσσερεις χυμούς (Αίμα, Φλέγμα, Ξανθή χολή και Μαύρη χολή) και όταν χάνεται η ισορροπία μεταξύ τους, ο άνθρωπος ασθενεί.

Μέσω της αφαίρεσης αίματος ο Ιπποκράτης αποσκοπούσε να επαναφέρει την ισορροπία των στοιχείων στο σώμα, θεραπεύοντας το. ‘Άλλες θεωρίες υποστήριζαν ότι οι βδέλλες έχουν την ικανότητα να θεραπεύουν απορροφώντας το “κακό” αίμα. Όσο και να εξελισσόταν η ιατρική μας γνώση, μέχρι και τον 19ο αιώνα η φλεβοτομή αποτελούσε θεραπεία ρουτίνας.

Λοβοτομή

Η λοβοτομή, ή αλλιώς λευκοτομή, ήταν μια νευροχειρουργική επέμβαση που εφαρμόστηκε την δεκαετία του 40, ως θεραπεία ψυχικών διαταραχών. Περιελάμβανε τρύπημα του κρανίου και καταστροφή η κοπή του νευρικού ιστού που συνδέει το προμετωπιαίο φλοιό με τον θάλαμο.

Σε μετέπειτα εφαρμογές της λοβοτομής, το τρύπημα του κρανίου αντικαταστήθηκε με έναν λευκοτόμο ο οποίος έφτανε στο σημείο τομής διαμέσω της οφθαλμικής κόγχης. Θεωρούνταν ότι με τον τρόπο αυτό θεραπευόταν τα συμπτώματα ψυχικών διαταραχών, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που συνέβαινε ήταν ο ασθενής να χάνει την προσωπικότητα του και την δυνατότητα νόησης. Σε πολλές περιπτώσεις τον άτομο ήταν ανίκανο να ζήσει τη ζωή του και σύντομα πέθαινε.

Ο Antonio Egaz Moniz, Πορτογάλος νευρολόγος, ο οποίος σχεδίασε την επέμβαση βραβεύτηκε με Nobel το 1949, ωστόσο λόγω της έντονης κριτικής που δέχτηκε και του μεγάλου ρίσκου της επέμβασης, σταμάτησε να πραγματοποιείται λίγα χρόνια αργότερα. Παρόμοιες νευροχειρουργικές επεμβάσεις συμβαίνουν πλέον μόνο για ακραίες μορφές ασθενειών (για παράδειγμα η τομή του μεσολόβιου ,Corpus Callosotomy, χρησιμοποιείται για σοβαρή επιληψία με ρίσκο εμφάνισης συνδρόμου ξένου χεριού μετά την επέμβαση).

Τοξικά Μέταλλα

Σφάλματα συνέβαιναν και στον τομέα της φαρμακευτικής. Αν και πλέον γνωρίζουμε την δηλητηριώδη φύση του υδραργύρου, κάποτε θεωρούνταν σύμβολο της θεραπείας, έξου και η λατινική ονομασία του μετάλλου προς τιμήν του θεού της ιατρικής (Mercury-Ερμής).

Πολλοί αλχημιστές θεωρούσαν τον υδράργυρο βασικό συστατικό για φίλτρα μακροζωίας και οι γιατροί τον χρησιμοποιούσαν για τη θεραπεία σύφιλης. Άλλο ένα παρόμοιο παράδειγμα είναι τα ραδιενεργά ισότοπα. Προτού η ραδιενέργεια κατανοηθεί πλήρως, υπήρχε η τάση στην Αμερική να εμποτίζεται το νερό με ράδιο, το οποίο διαφημιζόταν να επεκτείνει το όριο ζωής. Μέχρι να συνδεθεί με περιστατικά όπου άνθρωποι έχαναν τα σαγόνια τους,το ράδιο βρισκόταν από το εμφιαλωμένο νερό μέχρι και σε καραμέλες.

Ο πρόγονος των αντιβιοτικών

Αν και τα αντιβιοτικά ανακαλύφθηκαν και κατανοήθηκαν από τον Fleming τον 20 αιώνα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αντιβιοτικές ουσίες ήδη από τον μεσαίωνα χωρίς να το γνωρίζουν.

Μια συχνή πρακτική για την θεραπεία λοιμώξεων ήταν να αφήνουν βρεγμένο ψωμί να μουχλιάσει, από όπου έπαιρναν τον μύκητα και τον αραίωναν σε νερό το οποίο έπιναν. Ο πιο κοινός μύκητας στη μούχλα του ψωμιού είναι του γένους Penicillium, από το οποίο παράγεται η γνωστή πενικιλίνη. Η ποσότητα πενικιλίνης πιθανόν βοηθούσε στην καταπολέμηση λοιμώξεων, περισσότερο της επιδερμίδας αλλά και εντερικών λοιμώξεων. Το πρόβλημα είναι ότι ο μύκητας εκτός από την πενικιλίνη εκκρίνει και μια πληθώρα τοξικών για τον άνθρωπο ενώσεων, για παράδειγμα καρκινογόνες αφλατοξίνες.

Για αυτό τα στάδια καθαρισμού των αντιβιοτικών στις σημερινές βιομηχανίες είναι πολύ αυστηρά αποσκοπώντας στο να παραληφθεί η ένωση σε απόλυτα καθαρή κρυσταλλική μορφή.

Βιβλιογραφία- επιπλέον αρθρα:

Υπηρχε ιατρικη στους Neanderthals? https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00438243.2018.1433060

Ένα ωραίο άρθρο για τις ιατρικές γνώσεις και πεποιθήσεις στη Μεσοποταμία:

 http://www.jaas.org/edocs/v19n1/Biggs-Medicine,%20surgery.pdf

Αφαίμαξη: https://web.archive.org/web/20070705163913/http://www.pbs.org/wnet/redgold/basics/bloodlettinghistory.html

Λοβοτομή: https://www.livescience.com/42199-lobotomy-definition.html

Truemed, for living more

Οι Χειρότερες ιατρικές πρακτικές στην ιστορία

Γιώργος Ζωχιός

Όσο απίθανο και αν φαίνεται, οι πρώτες ιατρικές γνώσεις και θεραπείες που χρησιμοποιήθηκαν από το ανθρώπινο είδος χρονολογούνται πολύ πριν τις απαρχές της ιστορίας.

Μελέτες σε θανάσιμα τραύματα των Neanderthal, οδηγούν πολλούς ειδικούς στην υπόθεση πως η επούλωση τούς υποβοηθήθηκε ιατρικά. Η πρώτη καταγεγραμμένη συνταγογράφηση στην ιστορία έγινε από μάγους-γιατρούς στην αρχαία Μεσοποταμία (2000 έτη Π.Χ.).

Φυσικά η περιορισμένη γνώση και η τάση για μυθοπλασία που χαρακτήριζε αυτές τις εποχές, οδήγησε σε πολλές αμφισβητούμενες, πλέον, θεραπευτικές αγωγές.

Παρακάτω θα δούμε κάποιες από τις χειρότερες ιατρικές πρακτικές στην ιστορία.

Τρυπανισμός

Μία από τις πιο πολυχρησιμοποιημένες ιατρικές αυτές αγωγές, ήταν ο τρυπανισμός. ‘Όπως υποδηλώνει και ο ελληνικός όρος, η τεχνική αυτή περιλαμβάνει την διάνοιξή τρύπας στο κρανίο του ασθενούς, εκθέτοντας την μήνιγγα.

Με τον τρόπο αυτό αποσκοπούσαν να απελευθερώσουν τα “κακά πνεύματα” που βρισκόταν μέσα στο κρανίο. Κρανία που είχαν υποστεί τρυπανισμό έχουν βρεθεί ήδη από την νεολιθική περίοδο (όταν ένα οστό κοπεί και επουλωθεί αφήνει μία χαρακτηριστική εικόνα στο σημείο τομής, που υποδηλώνει ότι το άτομο μάλλον υπέστει χειρουργική επέμβαση).

Όσο παράξενη και αν ήταν αυτή η θεραπεία, βοηθούσε όντως μερικές περιπτώσεις τραυματισμού στο κεφάλι, ώστε να αφαιρεθούν θρύμματα οστού και εγκλωβισμένο αίμα. Τα χρόνια που ακολούθησαν πολλοί ιατροί χρησιμοποίησαν τον τρυπανισμό για την θεραπεία πονοκεφάλου και επιληψίας, με ορισμένους να την υποστηρίζουν ακόμα και σήμερα με διάφορα ψεύδοεπιστημονικά επιχειρήματα. Τουλάχιστον στις μέρες μας έχουν ανακαλυφθεί τα αναισθητικά.

Φλεβοτομή

Η μακράν πιο παράξενη και πολυχρησιμοποιημένη θεραπεία στην ιστορία είναι η φλεβοτομή. Η φλεβοτομή γινόταν είτε με σκαριφισμό (πληγές που αφήναν το αίμα να ρέει) είτε με βδέλλες και αρκετές θεωρίες προσπάθησαν να την κατανοήσουν.

Την εποχή του Ιπποκράτη λίγα ήταν γνωστά για το κυκλοφορικό σύστημα, καθώς η επικρατής άποψη ήθελε το αίμα να μένει στατικό στις φλέβες. Ο Ιπποκράτης θεώρησε πώς το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από τέσσερεις χυμούς (Αίμα, Φλέγμα, Ξανθή χολή και Μαύρη χολή) και όταν χάνεται η ισορροπία μεταξύ τους, ο άνθρωπος ασθενεί.

Μέσω της αφαίρεσης αίματος ο Ιπποκράτης αποσκοπούσε να επαναφέρει την ισορροπία των στοιχείων στο σώμα, θεραπεύοντας το. ‘Άλλες θεωρίες υποστήριζαν ότι οι βδέλλες έχουν την ικανότητα να θεραπεύουν απορροφώντας το “κακό” αίμα. Όσο και να εξελισσόταν η ιατρική μας γνώση, μέχρι και τον 19ο αιώνα η φλεβοτομή αποτελούσε θεραπεία ρουτίνας.

Λοβοτομή

Η λοβοτομή, ή αλλιώς λευκοτομή, ήταν μια νευροχειρουργική επέμβαση που εφαρμόστηκε την δεκαετία του 40, ως θεραπεία ψυχικών διαταραχών. Περιελάμβανε τρύπημα του κρανίου και καταστροφή η κοπή του νευρικού ιστού που συνδέει το προμετωπιαίο φλοιό με τον θάλαμο.

Σε μετέπειτα εφαρμογές της λοβοτομής, το τρύπημα του κρανίου αντικαταστήθηκε με έναν λευκοτόμο ο οποίος έφτανε στο σημείο τομής διαμέσω της οφθαλμικής κόγχης. Θεωρούνταν ότι με τον τρόπο αυτό θεραπευόταν τα συμπτώματα ψυχικών διαταραχών, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που συνέβαινε ήταν ο ασθενής να χάνει την προσωπικότητα του και την δυνατότητα νόησης. Σε πολλές περιπτώσεις τον άτομο ήταν ανίκανο να ζήσει τη ζωή του και σύντομα πέθαινε.

Ο Antonio Egaz Moniz, Πορτογάλος νευρολόγος, ο οποίος σχεδίασε την επέμβαση βραβεύτηκε με Nobel το 1949, ωστόσο λόγω της έντονης κριτικής που δέχτηκε και του μεγάλου ρίσκου της επέμβασης, σταμάτησε να πραγματοποιείται λίγα χρόνια αργότερα. Παρόμοιες νευροχειρουργικές επεμβάσεις συμβαίνουν πλέον μόνο για ακραίες μορφές ασθενειών (για παράδειγμα η τομή του μεσολόβιου ,Corpus Callosotomy, χρησιμοποιείται για σοβαρή επιληψία με ρίσκο εμφάνισης συνδρόμου ξένου χεριού μετά την επέμβαση).

Τοξικά Μέταλλα

Σφάλματα συνέβαιναν και στον τομέα της φαρμακευτικής. Αν και πλέον γνωρίζουμε την δηλητηριώδη φύση του υδραργύρου, κάποτε θεωρούνταν σύμβολο της θεραπείας, έξου και η λατινική ονομασία του μετάλλου προς τιμήν του θεού της ιατρικής (Mercury-Ερμής).

Πολλοί αλχημιστές θεωρούσαν τον υδράργυρο βασικό συστατικό για φίλτρα μακροζωίας και οι γιατροί τον χρησιμοποιούσαν για τη θεραπεία σύφιλης. Άλλο ένα παρόμοιο παράδειγμα είναι τα ραδιενεργά ισότοπα. Προτού η ραδιενέργεια κατανοηθεί πλήρως, υπήρχε η τάση στην Αμερική να εμποτίζεται το νερό με ράδιο, το οποίο διαφημιζόταν να επεκτείνει το όριο ζωής. Μέχρι να συνδεθεί με περιστατικά όπου άνθρωποι έχαναν τα σαγόνια τους,το ράδιο βρισκόταν από το εμφιαλωμένο νερό μέχρι και σε καραμέλες.

Ο πρόγονος των αντιβιοτικών

Αν και τα αντιβιοτικά ανακαλύφθηκαν και κατανοήθηκαν από τον Fleming τον 20 αιώνα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αντιβιοτικές ουσίες ήδη από τον μεσαίωνα χωρίς να το γνωρίζουν.

Μια συχνή πρακτική για την θεραπεία λοιμώξεων ήταν να αφήνουν βρεγμένο ψωμί να μουχλιάσει, από όπου έπαιρναν τον μύκητα και τον αραίωναν σε νερό το οποίο έπιναν. Ο πιο κοινός μύκητας στη μούχλα του ψωμιού είναι του γένους Penicillium, από το οποίο παράγεται η γνωστή πενικιλίνη. Η ποσότητα πενικιλίνης πιθανόν βοηθούσε στην καταπολέμηση λοιμώξεων, περισσότερο της επιδερμίδας αλλά και εντερικών λοιμώξεων. Το πρόβλημα είναι ότι ο μύκητας εκτός από την πενικιλίνη εκκρίνει και μια πληθώρα τοξικών για τον άνθρωπο ενώσεων, για παράδειγμα καρκινογόνες αφλατοξίνες.

Για αυτό τα στάδια καθαρισμού των αντιβιοτικών στις σημερινές βιομηχανίες είναι πολύ αυστηρά αποσκοπώντας στο να παραληφθεί η ένωση σε απόλυτα καθαρή κρυσταλλική μορφή.

Βιβλιογραφία- επιπλέον αρθρα:

Υπηρχε ιατρικη στους Neanderthals? https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00438243.2018.1433060

Ένα ωραίο άρθρο για τις ιατρικές γνώσεις και πεποιθήσεις στη Μεσοποταμία:

 http://www.jaas.org/edocs/v19n1/Biggs-Medicine,%20surgery.pdf

Αφαίμαξη: https://web.archive.org/web/20070705163913/http://www.pbs.org/wnet/redgold/basics/bloodlettinghistory.html

Λοβοτομή: https://www.livescience.com/42199-lobotomy-definition.html

Truemed, for living more