Μιχάλης Χαραλάμπους

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή (ΣΔΔ)(ή αλλιώς Δυσμορφοφοβία) αποτελεί μια ψυχική διαταραχή στην οποία το άτομο κατακλύζεται από έμμονες ιδέες ότι κάποιο μέρος του σώματος του είναι εμφανισιακά λανθασμένο και άσχημο, και καταφεύγει σε διάφορους τρόπους ώστε να κρύψει το δυσμορφικό αυτό σημείο. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, αυτά τα ελαττώματα που το άτομο βλέπει στον εαυτό του δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα και δεν είναι ορατά από τους άλλους. Γενικά, μπορεί ένα άτομο από οποιαδήποτε ηλικία να υποφέρει από ΣΔΔ, αλλά απαντάται πιο συχνά σε έφηβους και νεαρούς ενήλικες.

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Βάσει του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών – Πέμπτη έκδοση (DSM IV) η ΣΔΔ κατατάσσεται στην κατηγορία των ψυχαναγκαστικών διαταραχών και τα τελευταία χρόνια μελετάται εις βάθος από πληθώρα επιστημόνων, καθώς θεωρείται σχετικά συχνή νόσος. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες, φαίνεται, να εμφανίζεται από το 0.7% μέχρι και το 2.4% του γενικού πληθυσμού. Είναι όμως σημαντικό σε αυτό το σημείο, να ληφθεί υπόψιν ότι πολλά άτομα με ΣΔΔ, επειδή νιώθουν μια ανεξήγητη ντροπή για τον εαυτό τους πολύ συχνά αποφεύγουν να μιλήσουν σε κάποιο ειδικό. Με άλλα λόγια τα παραπάνω δεδομένα πιθανόν να είναι χαμηλότερα από την πραγματικότητα, καθώς γίνεται υποδιάγνωση της διαταραχής αυτής.

Αξιοσημείωτο, αποτελεί το γεγονός ότι υπάρχει και ένας υπότυπος της ΣΔΔ που ονομάζεται μυϊκή δυσμορφία. Η μυϊκή δυσμορφία, εμφανίζεται πιο συχνά σε άντρες έφηβους, όπου θεωρούν το σώμα τους μικρότερο σε σύγκριση με τα άτομα του περιβάλλοντος τους. Γενικά, ένα άτομο με ΣΔΔ ξοδεύει αρκετές ώρες της ημέρας του σκεπτόμενος τα “ελαττώματά” του και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσει να τα κρύψει. Αυτό σημαίνει ότι χάνεται η λειτουργικότητα της καθημερινότητας του και το άτομο αυτό αδυνατεί να αποδώσει επαρκώς στην δουλειά του και τις διάφορες ευθύνες της ζωής του.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ – ΑΙΤΙΑ

Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω στην ΣΔΔ ο πάσχων θεωρεί πως κάποιο μέρος του σώματός του είναι άσχημο ή δυσανάλογο σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα (ή και σε σχέση με τα άτομα του περιβάλλοντος). Πιο συγκεκριμένα, αυτοί που έχουν ΣΔΔ θεωρούν ότι οι υπόλοιποι τους κοροϊδεύουν πίσω από την πλάτη τους και σπαταλούν πολλές ώρες προσπαθώντας να κρύψουν το σημείο που θεωρούν ελαττωματικό (π.χ. μακιγιάζ ή ρούχα) και για το λόγο αυτό συχνά αποφεύγουν να βλέπουν το εαυτό τους στον καθρέφτη. Επιπλέον, τα άτομα αυτά έχουν την τάση να αποζητούν την επιβεβαίωση από τους άλλους και επίσης πολύ συχνά έχουν στοιχεία τελειομανίας.

Ενώ η ΣΔΔ αποτελεί ψυχιατρική διαταραχή, πολλές φορές μπορεί να διαγνωστεί από πλαστικούς χειρουργούς. Αυτό, εξηγείται από το γεγονός ότι τα συγκεκριμένα άτομα καταφεύγουν πολλές φορές σε διάφορες πλαστικές επεμβάσεις, προσπαθώντας να επιδιορθώσουν αυτό που θεωρούν λάθος (π.χ. ρινοπλαστική, ωτοπλαστική) και οι οποίες τους δίνουν πολύ λίγη ικανοποίηση. Έτσι, καταλήγουν να επισκέπτονται πολύ συχνά τους πλαστικούς επαναλαμβάνοντας την μια πλαστική μετά την άλλη ώστε να πετύχουν το αποτέλεσμα που θα τους ικανοποιήσει.

Είναι εύλογο κανείς να απορεί τι είναι αυτό που προκαλεί την ΣΔΔ. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ότι η ΣΔΔ είναι μια πολυπαραγοντική νόσος και συνεπώς η εμφάνισή της αποτελεί συνδυασμό κληρονομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Έχει αποδειχθεί ότι στην εμφάνιση της ΣΔΔ συμβάλουν ψυχολογικά, κοινωνικά και πολιτιστικά αίτια. Πιο συγκεκριμένα, έρευνες έχουν δείξει ότι πολλοί από τους ασθενείς που έχουν ΣΔΔ έχουν στο ιστορικό τους οποιαδήποτε μορφή βιασμού, τραύματος, παραμέλησης, εμπαιγμού ή και εκφοβισμού.

Στις μέρες μας, όπου υπάρχει μεγάλη ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Instagram κ.α.), υπάρχει μεγάλη συσχέτιση με την ΣΔΔ. Αυτό εξηγείται καθώς όλοι οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βλέπουν συχνά στις οθόνες τους επεξεργασμένες φωτογραφίες άλλων ατόμων τα οποία γίνονται είδωλο ομορφιάς. Έτσι, πολλοί είναι αυτοί που θέλουν να αλλάξουν την εμφάνιση τους ώστε να μοιάσουν σε άτομα που ανεβάζουν φωτογραφίες με φίλτρα ωραιοποίησης. Επίσης, έχει αποδειχτεί ότι αυτοί που υποφέρουν από ΣΔΔ ανεβάζουν και αυτοί με τη σειρά τους «selfie» με διάφορα φίλτρα με απώτερο σκοπό να πάρουν την επιβεβαίωση από τον κόσμο.

Κάποιος ο οποίος πάσχει από ΣΔΔ αποφεύγει τις κοινωνικές συναναστροφές και εξόδους, καθώς θεωρεί ότι το περιβάλλον στο οποίο θα βρεθούν θα εστιάσει στα “ελαττώματά” τους και θα γίνουν θύμα εμπαιγμού και κακόβουλου σχολιασμού. Αυτό όμως, έχει με τη σειρά του ως αποτέλεσμα το άτομο να απομονώνεται στο σπίτι και να χάνει τους φίλους του και τους στενούς του ανθρώπους. Τέλος, όλη αυτή η κατάσταση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ψυχική υγεία του ατόμου και, δυστυχώς, να καταφεύγει σε απόπειρες αυτοκτονίας.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η ΣΔΔ δεν είναι μια νόσος χωρίς θεραπεία. Αντιθέτως, τα συμπτώματα της μπορούν να υφεθούν ακολουθώντας το σωστό θεραπευτικό σχήμα. Εάν ο ασθενής έχει ήπια συμπτώματα συνήθως επιλέγεται η γνωσιοσυμπεριφορική θεραπεία (CBT), στην οποία γίνεται προσπάθεια του τρόπου σκέψης και αντιμετώπισης της κατάστασης από τον ίδιο. Σε αυτή τη διαδικασία ο ασθενής μαζί με τον ψυχολόγο ανακαλύπτουν τι προκαλεί την έξαρση των συμπτωμάτων και τι μπορεί να κάνει ώστε να μπορέσει να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Έτσι, ασθενής και θεραπευτής συνεργάζονται θέτοντας στόχους κάθε φορά βαδίζοντας μαζί στον δρόμο της βελτίωσης.

Εάν τα συμπτώματα είναι πιο σοβαρά (π.χ. αυτοκτονικός ιδεασμός) τότε στην θεραπευτική επιλογή μπαίνουν και οι αναστολής επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs), τα οποία είναι είδος αντικαταθλιπτικών φαρμάκων και βοηθούν πολύ στον έλεγχο τον ιδεοψυχαναγκαστικών ιδεών και των ψευδαισθήσεων που μπορεί να υπάρχουν. Εάν ο ασθενής δεν εμφανίσει συμπτώματα για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα τότε η αγωγή μειώνεται σιγά σιγά από τον θεράποντα ιατρό με σκοπό την διακοπή της. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να γίνει και συνδυασμός των δύο θεραπευτικών επιλογών εάν κριθεί απαραίτητο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή αποτελεί τροχοπέδη για πολλά άτομα στον κόσμο και είναι ζωτικής σημασίας η ενημέρωση του γενικού πληθυσμού. Εάν κάποιος νιώθει ότι μπορεί να έχει κάποια από τα συμπτώματα της ΣΔΔ- όχι απλά να θέλει να αλλάξει ένα χαρακτηριστικό αλλά να φτάνει σε σημείο που να χάνει την λειτουργικότητα της καθημερινότητας του – τότε είναι σημαντικό να μην ντραπεί να απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό (ψυχολόγο ή ψυχίατρο). Δεν είναι ντροπιαστικό το να πάσχει κανείς από ΣΔΔ, αντιθέτως η αναγνώριση της πάθησης από τον ίδιο και η προσπάθεια θεραπείας είναι άξια επαίνου και θαυμασμού. Άρα, λοιπόν, ας γίνει ευρέως γνωστό τι σημαίνει Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή και ας αγκαλιάσει όλος κόσμος τα άτομα που υποφέρουν από αυτή τη διαταραχή, ώστε να καταλάβουν ότι δεν είναι αναγκασμένοι να το περάσουν μόνοι τους όλο αυτό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3181960/?tool=pmcentrez#ref3
2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/body-dysmorphic-disorder/symptoms-causes/syc-20353938
3. https://www.nhs.uk/conditions/body-dysmorphia/
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Body_dysmorphic_disorder

TrueMed-ForLivingMore

 Μιχάλης Χαραλάμπους

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή (ΣΔΔ)(ή αλλιώς Δυσμορφοφοβία) αποτελεί μια ψυχική διαταραχή στην οποία το άτομο κατακλύζεται από έμμονες ιδέες ότι κάποιο μέρος του σώματος του είναι εμφανισιακά λανθασμένο και άσχημο, και καταφεύγει σε διάφορους τρόπους ώστε να κρύψει το δυσμορφικό αυτό σημείο. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, αυτά τα ελαττώματα που το άτομο βλέπει στον εαυτό του δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα και δεν είναι ορατά από τους άλλους. Γενικά, μπορεί ένα άτομο από οποιαδήποτε ηλικία να υποφέρει από ΣΔΔ, αλλά απαντάται πιο συχνά σε έφηβους και νεαρούς ενήλικες.

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Βάσει του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών – Πέμπτη έκδοση (DSM IV) η ΣΔΔ κατατάσσεται στην κατηγορία των ψυχαναγκαστικών διαταραχών και τα τελευταία χρόνια μελετάται εις βάθος από πληθώρα επιστημόνων, καθώς θεωρείται σχετικά συχνή νόσος. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες, φαίνεται, να εμφανίζεται από το 0.7% μέχρι και το 2.4% του γενικού πληθυσμού. Είναι όμως σημαντικό σε αυτό το σημείο, να ληφθεί υπόψιν ότι πολλά άτομα με ΣΔΔ, επειδή νιώθουν μια ανεξήγητη ντροπή για τον εαυτό τους πολύ συχνά αποφεύγουν να μιλήσουν σε κάποιο ειδικό. Με άλλα λόγια τα παραπάνω δεδομένα πιθανόν να είναι χαμηλότερα από την πραγματικότητα, καθώς γίνεται υποδιάγνωση της διαταραχής αυτής.

Αξιοσημείωτο, αποτελεί το γεγονός ότι υπάρχει και ένας υπότυπος της ΣΔΔ που ονομάζεται μυϊκή δυσμορφία. Η μυϊκή δυσμορφία, εμφανίζεται πιο συχνά σε άντρες έφηβους, όπου θεωρούν το σώμα τους μικρότερο σε σύγκριση με τα άτομα του περιβάλλοντος τους. Γενικά, ένα άτομο με ΣΔΔ ξοδεύει αρκετές ώρες της ημέρας του σκεπτόμενος τα “ελαττώματά” του και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσει να τα κρύψει. Αυτό σημαίνει ότι χάνεται η λειτουργικότητα της καθημερινότητας του και το άτομο αυτό αδυνατεί να αποδώσει επαρκώς στην δουλειά του και τις διάφορες ευθύνες της ζωής του.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ – ΑΙΤΙΑ

Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω στην ΣΔΔ ο πάσχων θεωρεί πως κάποιο μέρος του σώματός του είναι άσχημο ή δυσανάλογο σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα (ή και σε σχέση με τα άτομα του περιβάλλοντος). Πιο συγκεκριμένα, αυτοί που έχουν ΣΔΔ θεωρούν ότι οι υπόλοιποι τους κοροϊδεύουν πίσω από την πλάτη τους και σπαταλούν πολλές ώρες προσπαθώντας να κρύψουν το σημείο που θεωρούν ελαττωματικό (π.χ. μακιγιάζ ή ρούχα) και για το λόγο αυτό συχνά αποφεύγουν να βλέπουν το εαυτό τους στον καθρέφτη. Επιπλέον, τα άτομα αυτά έχουν την τάση να αποζητούν την επιβεβαίωση από τους άλλους και επίσης πολύ συχνά έχουν στοιχεία τελειομανίας.

Ενώ η ΣΔΔ αποτελεί ψυχιατρική διαταραχή, πολλές φορές μπορεί να διαγνωστεί από πλαστικούς χειρουργούς. Αυτό, εξηγείται από το γεγονός ότι τα συγκεκριμένα άτομα καταφεύγουν πολλές φορές σε διάφορες πλαστικές επεμβάσεις, προσπαθώντας να επιδιορθώσουν αυτό που θεωρούν λάθος (π.χ. ρινοπλαστική, ωτοπλαστική) και οι οποίες τους δίνουν πολύ λίγη ικανοποίηση. Έτσι, καταλήγουν να επισκέπτονται πολύ συχνά τους πλαστικούς επαναλαμβάνοντας την μια πλαστική μετά την άλλη ώστε να πετύχουν το αποτέλεσμα που θα τους ικανοποιήσει.

Είναι εύλογο κανείς να απορεί τι είναι αυτό που προκαλεί την ΣΔΔ. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ότι η ΣΔΔ είναι μια πολυπαραγοντική νόσος και συνεπώς η εμφάνισή της αποτελεί συνδυασμό κληρονομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Έχει αποδειχθεί ότι στην εμφάνιση της ΣΔΔ συμβάλουν ψυχολογικά, κοινωνικά και πολιτιστικά αίτια. Πιο συγκεκριμένα, έρευνες έχουν δείξει ότι πολλοί από τους ασθενείς που έχουν ΣΔΔ έχουν στο ιστορικό τους οποιαδήποτε μορφή βιασμού, τραύματος, παραμέλησης, εμπαιγμού ή και εκφοβισμού.

Στις μέρες μας, όπου υπάρχει μεγάλη ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Instagram κ.α.), υπάρχει μεγάλη συσχέτιση με την ΣΔΔ. Αυτό εξηγείται καθώς όλοι οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βλέπουν συχνά στις οθόνες τους επεξεργασμένες φωτογραφίες άλλων ατόμων τα οποία γίνονται είδωλο ομορφιάς. Έτσι, πολλοί είναι αυτοί που θέλουν να αλλάξουν την εμφάνιση τους ώστε να μοιάσουν σε άτομα που ανεβάζουν φωτογραφίες με φίλτρα ωραιοποίησης. Επίσης, έχει αποδειχτεί ότι αυτοί που υποφέρουν από ΣΔΔ ανεβάζουν και αυτοί με τη σειρά τους «selfie» με διάφορα φίλτρα με απώτερο σκοπό να πάρουν την επιβεβαίωση από τον κόσμο.

Κάποιος ο οποίος πάσχει από ΣΔΔ αποφεύγει τις κοινωνικές συναναστροφές και εξόδους, καθώς θεωρεί ότι το περιβάλλον στο οποίο θα βρεθούν θα εστιάσει στα “ελαττώματά” τους και θα γίνουν θύμα εμπαιγμού και κακόβουλου σχολιασμού. Αυτό όμως, έχει με τη σειρά του ως αποτέλεσμα το άτομο να απομονώνεται στο σπίτι και να χάνει τους φίλους του και τους στενούς του ανθρώπους. Τέλος, όλη αυτή η κατάσταση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ψυχική υγεία του ατόμου και, δυστυχώς, να καταφεύγει σε απόπειρες αυτοκτονίας.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η ΣΔΔ δεν είναι μια νόσος χωρίς θεραπεία. Αντιθέτως, τα συμπτώματα της μπορούν να υφεθούν ακολουθώντας το σωστό θεραπευτικό σχήμα. Εάν ο ασθενής έχει ήπια συμπτώματα συνήθως επιλέγεται η γνωσιοσυμπεριφορική θεραπεία (CBT), στην οποία γίνεται προσπάθεια του τρόπου σκέψης και αντιμετώπισης της κατάστασης από τον ίδιο. Σε αυτή τη διαδικασία ο ασθενής μαζί με τον ψυχολόγο ανακαλύπτουν τι προκαλεί την έξαρση των συμπτωμάτων και τι μπορεί να κάνει ώστε να μπορέσει να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Έτσι, ασθενής και θεραπευτής συνεργάζονται θέτοντας στόχους κάθε φορά βαδίζοντας μαζί στον δρόμο της βελτίωσης.

Εάν τα συμπτώματα είναι πιο σοβαρά (π.χ. αυτοκτονικός ιδεασμός) τότε στην θεραπευτική επιλογή μπαίνουν και οι αναστολής επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs), τα οποία είναι είδος αντικαταθλιπτικών φαρμάκων και βοηθούν πολύ στον έλεγχο τον ιδεοψυχαναγκαστικών ιδεών και των ψευδαισθήσεων που μπορεί να υπάρχουν. Εάν ο ασθενής δεν εμφανίσει συμπτώματα για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα τότε η αγωγή μειώνεται σιγά σιγά από τον θεράποντα ιατρό με σκοπό την διακοπή της. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να γίνει και συνδυασμός των δύο θεραπευτικών επιλογών εάν κριθεί απαραίτητο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή αποτελεί τροχοπέδη για πολλά άτομα στον κόσμο και είναι ζωτικής σημασίας η ενημέρωση του γενικού πληθυσμού. Εάν κάποιος νιώθει ότι μπορεί να έχει κάποια από τα συμπτώματα της ΣΔΔ- όχι απλά να θέλει να αλλάξει ένα χαρακτηριστικό αλλά να φτάνει σε σημείο που να χάνει την λειτουργικότητα της καθημερινότητας του – τότε είναι σημαντικό να μην ντραπεί να απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό (ψυχολόγο ή ψυχίατρο). Δεν είναι ντροπιαστικό το να πάσχει κανείς από ΣΔΔ, αντιθέτως η αναγνώριση της πάθησης από τον ίδιο και η προσπάθεια θεραπείας είναι άξια επαίνου και θαυμασμού. Άρα, λοιπόν, ας γίνει ευρέως γνωστό τι σημαίνει Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή και ας αγκαλιάσει όλος κόσμος τα άτομα που υποφέρουν από αυτή τη διαταραχή, ώστε να καταλάβουν ότι δεν είναι αναγκασμένοι να το περάσουν μόνοι τους όλο αυτό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3181960/?tool=pmcentrez#ref3
2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/body-dysmorphic-disorder/symptoms-causes/syc-20353938
3. https://www.nhs.uk/conditions/body-dysmorphia/
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Body_dysmorphic_disorder

TrueMed-ForLivingMore