Θεόφιλος Νάστας

Η φράση <<είμαστε αυτό που τρώμε>> έχει συνοδεύσει πληθώρα διαφημιστικών και κοινωνικών μηνυμάτων σχετικών με την υγεία και την διατροφή. Ουσιαστικά επιδιώκει να ταυτίσει την τελευταία με την ευημερία του ανθρώπινου οργανισμού σαν σύνολο και προτρέπει τους δέκτες να προσέχουν την ποιότητα της τροφής τους προκειμένου να διασφαλίσουν συνακόλουθα και την ποιότητα της ζωής τους. Ωστόσο ευσταθεί τελικά αυτό το δημοφιλές τσιτάτο ή πρόκειται για μια ελκυστική αλληγορία;

Αναλύοντας το γνωμικό υπό το πρίσμα της Ιατρικής Βιοχημείας μπορεί κανείς να το διαψεύσει αβίαστα, υπακούοντας σε θεμελιώδεις επιταγές της λειτουργίας του ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, η τροφή του ανθρώπου απαρτίζεται από ποικίλες ουσίες ζωικής και φυτικής προέλευσης, οι οποίες διακρίνονται χονδρικά στις 4 μεγάλες κατηγορίες μακρομορίων: τις πρωτεΐνες, τα νουκλεϊκά οξέα, τους υδατάνθρακες και τα λιπίδια. Σήμερα γνωρίζουμε ότι μέσα από τις περίπλοκες διαδικασίες της πέψης ο οργανισμός μας διασπά τα μεγάλα και σύνθετα αυτά μόρια σε μικρότερα και απλούστερα, δηλαδή στους δομικούς τους λίθους (τις πρωτεΐνες σε αμινοξέα, τα νουκλεϊκά οξέα σε νουκλεοτίδια κ.τ.λ.).Στη συνέχεια τα ανθρώπινα κύτταρα αξιοποιούν αυτές τις πρώτες ύλες συνθέτοντας αντίστοιχα ανθρώπινα μακρομόρια. Έτσι, οι ουσίες της τροφής ενός ανθρώπου δεν διαμορφώνουν αυτές καθαυτές την μορφή και την λειτουργία του οργανισμού, αλλά συνιστούν συστατικά ανθρώπινων μορίων. Άλλωστε, το αντίθετο θα προσομοίαζε σε σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Φανταστείτε πρωτεΐνες και DNA φυτών και ζώων που καταναλώνουμε να υπαγόρευαν τα μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά του οργανισμού μας! Κάτι τέτοιο θα παρέπεμπε σε δημιουργία κατ’ευφημισμόν διαγονιδιακών ανθρώπων, γεγονός που τουλάχιστον στις μέρες μας ανήκει περισσότερο σε κινηματογραφικές αίθουσες παρά στην πραγματικότητα.

Παράλληλα με την παραπάνω θεώρηση της συγκεκριμένης φράσης, όμως, αντίστοιχα αποτελέσματα δίνει και η ανάλυσή της με το κιάλι της εξελικτικής Βιολογίας. Ειδικότερα, είναι ανάγκη να ταξιδέψουμε 5,3 με 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν σε μια γεωλογική εποχή που ονομάζεται Πλειόκαινο, κατά την οποία ζει στην Αφρική μια οικογένεια προγονικών μας ειδών, οι αυστραλοπίθηκοι. Κύρια πηγή τροφής για τους αυστραλοπιθήκους ,όπως και για τους κοντινούς προγόνους τους, ήταν τα νωπά φρούτα, τρόφιμα ιδιαίτερα θρεπτικά. Αυτή ήταν και η αιτία, για την οποία οι πρόγονοί τους ζούσαν σε πυκνά δάση, όπου τέτοια τροφή αφθονούσε. Ωστόσο, το Πλειόκαινο χαρακτηριζόταν από σημαντική πτώση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη και αυξημένη ξηρασία στην Αφρική. Έτσι, τα πυκνά δάση δεν άργησαν να αντικατασταθούν από πιο ανοικτά και αραιά ενδιαιτήματα όπως δασικές συστάδες και σαβάνες διασπείροντας και μειώνοντας την διαθεσιμότητα των νωπών καρπών. Αυτό είχε ως συνέπεια οι αυστραλοπίθηκοι να αναζητήσουν άλλα είδη τροφής για να επιβιώσουν καταναλώνοντας, έτσι, τρόφιμα χαμηλότερης ποιότητας. Τα τελευταία αναφέρονται συχνά και ως τροφές ασφαλείας, τρόφιμα δηλαδή που υποκαταστούσαν τις προτιμώμενες τροφές που για τους αυστραλοπίθηκους αποτελούταν από φύλλα, βλαστούς, πόες ακόμη και φλοιούς δέντρων. Η δυσχέρεια αυτή ενίσχυσε, όπως ήταν αναμενόμενο, την εξελικτική πίεση που δέχονταν, αφού η φυσική επιλογή ευνοούσε αυτούς που ήταν ικανοί να βρίσκουν αυτές τις τροφές προσδίδοντας τους πλεονέκτημα επιβίωσης και αναπαραγωγής. Επομένως, τα χαρακτηριστικά που επικράτησαν στις επόμενες γενεές αυστραλοπιθήκων ήταν αυτά που πριμοδοτήθηκαν από την αναζήτηση και κατανάλωση των υποδεέστερων τροφών και όχι από τα θρεπτικά φρούτα που υπό κανονικές συνθήκες αποτελούσαν την τροφή τους. Συνεπώς με την εξελικτική λογική δεν είμαστε αυτό που τρώμε αλλά αυτό που δεν θα θέλαμε να τρώμε.

Από τα παραπάνω συνάγεται το συμπέρασμα, ότι τελικά το δημοφιλέστατο σύνθημα <<είμαστε αυτό που τρώμε>> αν και επιτυγχάνει τον κοινωνικό του σκοπό, εν μέρει στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης. Και αυτό, γιατί τα συστατικά αυτών που τρώμε χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για να γίνουμε αυτό που είμαστε και δεν μας διαμορφώνουν άμεσα, ενώ η εξελικτική διαδρομή του είδους μας σφυρηλατήθηκε από τις αναγκαίες τροφές και όχι από τις προτιμώμενες.

TrueMed-ForLivingMore

 Θεόφιλος Νάστας

Η φράση <<είμαστε αυτό που τρώμε>> έχει συνοδεύσει πληθώρα διαφημιστικών και κοινωνικών μηνυμάτων σχετικών με την υγεία και την διατροφή. Ουσιαστικά επιδιώκει να ταυτίσει την τελευταία με την ευημερία του ανθρώπινου οργανισμού σαν σύνολο και προτρέπει τους δέκτες να προσέχουν την ποιότητα της τροφής τους προκειμένου να διασφαλίσουν συνακόλουθα και την ποιότητα της ζωής τους. Ωστόσο ευσταθεί τελικά αυτό το δημοφιλές τσιτάτο ή πρόκειται για μια ελκυστική αλληγορία;

Αναλύοντας το γνωμικό υπό το πρίσμα της Ιατρικής Βιοχημείας μπορεί κανείς να το διαψεύσει αβίαστα, υπακούοντας σε θεμελιώδεις επιταγές της λειτουργίας του ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, η τροφή του ανθρώπου απαρτίζεται από ποικίλες ουσίες ζωικής και φυτικής προέλευσης, οι οποίες διακρίνονται χονδρικά στις 4 μεγάλες κατηγορίες μακρομορίων: τις πρωτεΐνες, τα νουκλεϊκά οξέα, τους υδατάνθρακες και τα λιπίδια. Σήμερα γνωρίζουμε ότι μέσα από τις περίπλοκες διαδικασίες της πέψης ο οργανισμός μας διασπά τα μεγάλα και σύνθετα αυτά μόρια σε μικρότερα και απλούστερα, δηλαδή στους δομικούς τους λίθους (τις πρωτεΐνες σε αμινοξέα, τα νουκλεϊκά οξέα σε νουκλεοτίδια κ.τ.λ.).Στη συνέχεια τα ανθρώπινα κύτταρα αξιοποιούν αυτές τις πρώτες ύλες συνθέτοντας αντίστοιχα ανθρώπινα μακρομόρια. Έτσι, οι ουσίες της τροφής ενός ανθρώπου δεν διαμορφώνουν αυτές καθαυτές την μορφή και την λειτουργία του οργανισμού, αλλά συνιστούν συστατικά ανθρώπινων μορίων. Άλλωστε, το αντίθετο θα προσομοίαζε σε σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Φανταστείτε πρωτεΐνες και DNA φυτών και ζώων που καταναλώνουμε να υπαγόρευαν τα μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά του οργανισμού μας! Κάτι τέτοιο θα παρέπεμπε σε δημιουργία κατ’ευφημισμόν διαγονιδιακών ανθρώπων, γεγονός που τουλάχιστον στις μέρες μας ανήκει περισσότερο σε κινηματογραφικές αίθουσες παρά στην πραγματικότητα.

Παράλληλα με την παραπάνω θεώρηση της συγκεκριμένης φράσης, όμως, αντίστοιχα αποτελέσματα δίνει και η ανάλυσή της με το κιάλι της εξελικτικής Βιολογίας. Ειδικότερα, είναι ανάγκη να ταξιδέψουμε 5,3 με 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν σε μια γεωλογική εποχή που ονομάζεται Πλειόκαινο, κατά την οποία ζει στην Αφρική μια οικογένεια προγονικών μας ειδών, οι αυστραλοπίθηκοι. Κύρια πηγή τροφής για τους αυστραλοπιθήκους ,όπως και για τους κοντινούς προγόνους τους, ήταν τα νωπά φρούτα, τρόφιμα ιδιαίτερα θρεπτικά. Αυτή ήταν και η αιτία, για την οποία οι πρόγονοί τους ζούσαν σε πυκνά δάση, όπου τέτοια τροφή αφθονούσε. Ωστόσο, το Πλειόκαινο χαρακτηριζόταν από σημαντική πτώση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη και αυξημένη ξηρασία στην Αφρική. Έτσι, τα πυκνά δάση δεν άργησαν να αντικατασταθούν από πιο ανοικτά και αραιά ενδιαιτήματα όπως δασικές συστάδες και σαβάνες διασπείροντας και μειώνοντας την διαθεσιμότητα των νωπών καρπών. Αυτό είχε ως συνέπεια οι αυστραλοπίθηκοι να αναζητήσουν άλλα είδη τροφής για να επιβιώσουν καταναλώνοντας, έτσι, τρόφιμα χαμηλότερης ποιότητας. Τα τελευταία αναφέρονται συχνά και ως τροφές ασφαλείας, τρόφιμα δηλαδή που υποκαταστούσαν τις προτιμώμενες τροφές που για τους αυστραλοπίθηκους αποτελούταν από φύλλα, βλαστούς, πόες ακόμη και φλοιούς δέντρων. Η δυσχέρεια αυτή ενίσχυσε, όπως ήταν αναμενόμενο, την εξελικτική πίεση που δέχονταν, αφού η φυσική επιλογή ευνοούσε αυτούς που ήταν ικανοί να βρίσκουν αυτές τις τροφές προσδίδοντας τους πλεονέκτημα επιβίωσης και αναπαραγωγής. Επομένως, τα χαρακτηριστικά που επικράτησαν στις επόμενες γενεές αυστραλοπιθήκων ήταν αυτά που πριμοδοτήθηκαν από την αναζήτηση και κατανάλωση των υποδεέστερων τροφών και όχι από τα θρεπτικά φρούτα που υπό κανονικές συνθήκες αποτελούσαν την τροφή τους. Συνεπώς με την εξελικτική λογική δεν είμαστε αυτό που τρώμε αλλά αυτό που δεν θα θέλαμε να τρώμε.

Από τα παραπάνω συνάγεται το συμπέρασμα, ότι τελικά το δημοφιλέστατο σύνθημα <<είμαστε αυτό που τρώμε>> αν και επιτυγχάνει τον κοινωνικό του σκοπό, εν μέρει στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης. Και αυτό, γιατί τα συστατικά αυτών που τρώμε χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για να γίνουμε αυτό που είμαστε και δεν μας διαμορφώνουν άμεσα, ενώ η εξελικτική διαδρομή του είδους μας σφυρηλατήθηκε από τις αναγκαίες τροφές και όχι από τις προτιμώμενες.

TrueMed-ForLivingMore